Eğitimi
Henri-Louis Bergson, 18 Ekim 1859'da Paris'te doğdu. 1868'den 1878'e kadar Paris'te Lycée Fontanes'e (bugünkü adıyla Lycée Condorcet) gitti. Daha önce Yahudi dinî eğitimi almıştı, ancak 14-16 yaşları arasında inancını kaybetti. Lisedeyken bilimsel çalışması için bir ödül, 1877'de on sekiz yaşındayken de bir matematik probleminin çözümü için bir ödül kazandı; çözümü ertesi yıl Nouvelles Annales de Mathématiques'te yayımlandı ve bu, yayımlanan ilk eseri oldu. Kariyerinin bilimlerde mi beşeri bilimlerde mi olacağı konusunda tereddüt ettikten sonra öğretmenlerini şaşırtarak ikincisini seçti. On dokuz yaşında École Normale Supérieure'e girdi, bu dönemde Herbert Spencer'ı okudu; lisans derecesini aldı ve 1881'de Paris Üniversitesi'nden felsefe agrégation'unu kazandı.
Öğretmenlik yılları
Aynı yıl Angers'deki lisede öğretmenliğe başladı, iki yıl sonra Clermont-Ferrand'daki Lycée Blaise-Pascal'a geçti. Orada Lucretius'tan alıntıların bir baskısını (Extraits de Lucrèce, 1884) yayımlayarak beşeri bilimlerdeki yeteneğini gösterdi. Auvergne bölgesinde öğretmenlik yaparken kendi çalışmalarına zaman buldu. 1889'da Paris'te doktora için Aristoteles'te yer kavramı üzerine kısa bir Latince tezle birlikte Zaman ve Özgür İrade tezini sundu; eser aynı yıl Félix Alcan tarafından yayımlandı. Clermont-Ferrand'da Sokrates öncesi filozoflar, özellikle Herakleitos üzerine dersler verdi. Zaman ve Özgür İrade'yi, dönemin halk eğitim bakanı Jules Lachelier'e adadı. 1888'de Paris'e yerleşti, College Rollin'de birkaç ay ders verdikten sonra sekiz yıl kaldığı Lycée Henri-Quatre'a atandı; orada Darwin'i okuyup kuramları üzerine ders verdi. Daha önce Lamarckçılığı onaylamışken, Darwin'in sürekli yaşam anlayışıyla uyumlu kademeli değişim varsayımını benimsemeye başladı. 1896'da ikinci büyük eseri Madde ve Bellek'i yayımladı.
Felsefesi
Bergson, bilime metafizik, metafiziğe bilim katmak gerektiğini savundu. Bilimin bizi sınırlayan tutumunu genişletmeyi, metafiziği ise boş kuruntulardan ve soyut kavramlardan kurtarmayı umuyordu. Gerçekliği kavramada sezginin soyut akıl yürütmeden ve bilimden daha anlamlı olduğunu savundu; sezgi, statik imge ve kavramların ötesinde dinamik ve bütünsel bir kavrayış sağlar. Bilimsel determinizme karşı özgür iradeye değer verdi. Doğrusal zaman anlayışının yerine “süre” kavramını koydu ve gerçekliğin sürekli bir yaratım olduğunu öne sürdü. Evrim anlayışında yaşam, yaratmayı, özgürlüğü ve gerçek süreyi; madde ise zorunluluğu ve matematiksel zamanı temsil eder. Süreç felsefesinin en önemli temsilcilerinden biri sayılır. Başlıca eserleri Bilincin Dolaysız Verileri Üzerine Deneme (1889), Madde ve Bellek (1896), Gülme (1899), Metafiziğe Giriş (1903), Yaratıcı Evrim (1907), Ruhsal Enerji (1919) ve Ahlak ile Dinin İki Kaynağı'dır (1932).
Etkisi ve ödülleri
1907'de yayımlanan Yaratıcı Evrim hem felsefede hem edebiyatta büyük etki yarattı ve Bergson'un popülaritesini akademik çevrelerin ötesine taşıdı. Zaman konusundaki fikirleri Proust sayesinde daha da yaygınlaştı; Georges Sorel devrimci sendikalizmi onun düşüncesiyle birleştirmeye çalıştı. 1919-1954 arasında verilen Prix Blumenthal'in jüri üyesiydi. 1927'de “zengin ve hayat verici fikirleri ve bu fikirlerin sunulmasında kullandığı parlak yeteneği” nedeniyle Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü, 1930'da Fransa tarafından Légion d'honneur ile ödüllendirildi. 4 Ocak 1941'de Paris'te öldü.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Henri Bergson maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.