Genel bakış
Henrik Ibsen, 20 Mart 1828'de Norveç'in Skien kentinde doğdu ve 23 Mayıs 1906'da Kristiania'da (Oslo) öldü. Norveçli oyun yazarı ve şairdir. Eleştirel rasyonalizm edebiyat anlayışının tiyatrodaki öncüsü ve çağdaş tiyatronun kurucularından sayılır. Seyircinin romantik oyunlara alışkın olduğu bir dönemde gerçekçi oyunlar yazdı; modern dünyaya ve insanlara getirdiği eleştiriler tepki çekti. Kadınların toplum içindeki yerini ve sosyal hayattaki itilmişliklerini sanat eserlerinde ilk işleyenlerden biri oldu. Oyunlarında bireyselliğin önemini ve her bireyin yaşamının bir noktasında topluma başkaldırması gerektiğini vurguladı. Oyunlarının yanı sıra yaklaşık 300 şiiri vardır.
Hayatı
Küçük bir sahil kasabasında, tüccar Knud Ibsen ile resme ve tiyatroya meraklı Marichen Ibsen'in beş çocuğunun en büyüğü olarak doğdu. Sekiz yaşındayken babası iflas edince ailenin değişen yaşantısına uymakta büyük güçlük çekti. 15 yaşında okulu bırakıp çalışmaya başladı ve altı yıl kadar Grimstad'da bir eczanede çıraklık yaptı; boş zamanlarında şiir ve resimle ilgilendi. 1849'da ilk oyunu Katelina'yı yazdı. 1850'de tıp öğrenimi için sınavlara hazırlanmak üzere Kristiania'ya taşındı ve orada yazar ve sanatçılardan oluşan bir çevre edindi; Katelina yayımlandı ancak fazla ilgi görmedi.
Ertesi yıl kemancı Ole Bull'un Bergen'de kurduğu Norveç Tiyatrosu'nda sahne ozanı olarak atandı ve oyun yazarlığına ağırlık verdi; kendi eserlerinin de bulunduğu 180'den fazla oyunun sahnelenmesinde yer aldı. Tiyatronun mali sorunları üzerine parlamentodan yardım istedi, ancak olumlu yanıt alamadı. Yazdığı "Tatlı İsteyenler" oyunuyla ün kazandı, parlamentodan maddi yardım alarak yurt dışı gezilerine çıktı. 1858'de tanınmış bir yazarın kızı Suzannah Daae Thoresen ile evlendi; 1859'da oğlu Sigurd doğdu. Norveç Tiyatrosu'nun iflasından sonra 1863'te Kristiania Tiyatrosu'nda sanat danışmanı oldu. 1864'te Björnstjerne Björnson'ın mali desteğiyle yurt dışına gitti; dört yıl Roma'da, 1891'e dek Dresden ve Münih'te kaldı ve toplam 27 yıl yurt dışında yaşadı.
Önemli oyunları
İlk büyük oyunu, Roma'da 1866'da yazdığı Brand'dır; dinsel bağnazlığı yüzünden sevmeyi ve görevlerini unutan genç bir rahibin trajedisini anlatır. 1867'de yazdığı Peer Gynt ününü sağlamlaştırdı. Hedda Gabler'i 1890'da yazdı; eser 1891'de, dönemin ahlaki yapısını bozduğu gerekçesiyle yoğun eleştiri aldı. Başkarakter Hedda'nın yalnızca sıkıntıdan evlenmiş olması eleştirilerin ana kaynağıydı. Başlıca eserleri arasında Nora, Bir Bebek Evi (1869), Hortlaklar (1881), Bir Halk Düşmanı (1882), Yaban Ördeği (1884), Rosmersholm (1886), Denizden Gelen Kadın (1888), Yapı Ustası Solness (1892), John Gabriel Borkman (1896) ve Biz Ölüler Uyanınca (1899) bulunur.
Son yılları ve mirası
Eserleri Avrupa'nın birçok diline çevrilip büyük sahnelerde oynanan Ibsen, 1891'de ülkesine edebî bir kahraman olarak döndü ve büyük gösterilerle karşılandı. 78 yaşında Oslo'da öldü. Batı tiyatrosu üzerinde derin etkiler bırakan, dram sanatının en büyük ustalarından sayılan Ibsen, 19. yüzyılın diğer büyük oyun yazarları gibi romantik, bireyci ve anarşist bir dünya görüşünün etkisinde yapıtlar verdi; eleştirel gerçekçi oyunlarında toplum bireylerinin yanılsamalarını, nevrotik ve ruhsal çalkantılarını açığa çıkardı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Henrik Ibsen maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.