August Strindberg Kimdir?

Johan August Strindberg, modern tiyatronun şekillenmesinde öncü rol oynamış İsveçli bir yazar, oyun yazarı ve ressamdır. 22 Ocak 1849 tarihinde Stockholm'de dünyaya gelen sanatçı, hayatı boyunca kaleme aldığı yüz yirmiden fazla eserle hem Avrupa hem de Amerikan sahne sanatlarında derin izler bırakmıştır. Kendi çalkantılı yaşam deneyimlerinden beslenerek kurguladığı gerçekçi tiyatro metinleri ve sıra dışı romanlarıyla edebiyat dünyasında adeta devrim yaratan yazar, toplumsal ve dini normlara meydan okuyan isyankâr tavrıyla tanınmıştır. Döneminin yerleşik kurallarını sarsan bu öncü figür, 14 Mayıs 1912'de yine doğum yeri olan Stockholm'de mide kanseri sebebiyle yaşama veda etmiştir.

Zorluklarla Dolu İlk Yıllar ve Edebi Arayış

Johan August Strindberg, yedi çocuklu bir ailenin üçüncü ferdi olarak Stockholm’de dünyaya gözlerini açtı. Geçirdiği son derece mutsuz çocukluk evresi, henüz yedi yaşındayken onu kendi hayatına son verme girişimine kadar sürükledi. On üç yaşına geldiğinde annesini tüberküloz yüzünden kaybetmesi ve ardından babasının yeniden evlenmesi, genç ruhunda derin yaralar açtı. Aile içindeki bu huzursuzluklar sebebiyle yaşama küsen Strindberg, dinsel ve toplumsal geleneklere başkaldıran bir karakter geliştirdi. Bu asi tavır, yaşamı boyunca güçlenerek eserlerinin de temel dayanağı haline geldi.

Lise eğitimini 1867 yılında tamamladıktan sonra Uppsala Üniversitesi’nde tıp eğitimi almaya başladı. Maddi açıdan zor zamanlar geçirdiği bu yıllarda, hekim ailelerin çocuklarına özel dersler vererek ve farklı geçici işlerde çalışarak ayakta kalmaya çabaladı. Ancak kimya sınavında başarısız olunca eğitimine olan ilgisini tamamen kaybetti ve yükseköğrenimini yarıda bıraktı. Sahne dünyasına duyduğu merakla birkaç tiyatroda muhasebecilik yaptı, oyuncu olmayı denedi fakat bu alanda aradığı başarıyı bulamadı. Bu hayal kırıklığının ardından tiyatro oyunları yazmaya yöneldi. Kendini geliştirmek adına 1870 yılında Uppsala’ya dönerek estetik ve modern diller eğitimi aldı. İlk yapıtı 13 Eylül 1870'te sahnelendi ve bu ilk deneyimi tarihi oyunlar izledi.

Kraliyet Kütüphanesinden Edebi Zirveye

Genç yazar, 1872 yılında Stockholm’e taşınarak ilk kısa öyküsünü kaleme aldı ve aynı dönemde ilk tablosunu yaptı. Serbest gazeteci olarak çalışırken bir grup genç sanatçıyla bohem bir hayat sürmeye başladı. Aynı yıl içinde, İsveçli reformcu Olaus Petri'nin hayat hikayesini temel alan "Olof Usta" adlı tarihi dramı yazdı. Düz yazı olarak kaleme aldığı bu metni, ilerleyen zamanlarda manzum formuna dönüştürdü. Yazınsal serüveni sürerken, 1874-1882 yılları arasında Kraliyet Kütüphanesi bünyesinde kütüphaneci yardımcısı olarak görev yaptı. Buradaki çalışmaları sırasında kataloglama faaliyetleri için Çince öğrenmeye başladı.

Kütüphanedeki görevi esnasında, 1875 yılında evli ve aktris olmak isteyen Siri Wrangel ile tanıştı. İkili arasında fırtınalı bir aşk ilişkisi filizlendi. Genç kadın eşinden boşanarak 1877 yılında Strindberg ile evlendi. Yazar, ilk büyük edebi başarısını 1879 yılında yayımladığı Kırmızı Oda romanıyla elde etti. İsveç’in ilk natüralist romanı sayılan ve ülkenin ilk modern romanı olduğu iddia edilen bu taşlama, yazarın tüm İskandinavya'da tanınmasını sağladı. Kazandığı bu büyük prestij ve cesaretle yazın hayatını kararlılıkla sürdürdü.

Fırtınalı Evlilikler ve Çatışmalarla Beslenen Sanat

Sanatçı, 1883 ile 1889 yılları arasında İsviçre, Fransa, Almanya ve Danimarka gibi çeşitli Avrupa ülkelerinde yaşadı. Özel hayatındaki dalgalanmalar eserlerine doğrudan yön verdi. İlk eşi Siri von Essen ile evliliğinden Karin, Hans ve Greta isminde üç çocuğu oldu. Bu evlilik 1891'de son buldu. 1893 yılında Paris’te Avusturyalı gazeteci Frida Uhl ile ikinci evliliğini gerçekleştiren yazarın bu beraberlikten de Kerstin ile Friedrich olmak üzere iki çocuğu dünyaya geldi. İki yıl süren bu evlilikten sonra 1896'dan itibaren Lund ve Paris şehirlerinde ömür sürdü. 1899 yılında Stockholm’e geri döndü ve 1901'de Norveçli oyuncu Harriet Bosse ile üçüncü kez nikah masasına oturdu. Üç yıl sürün bu evliliğin ardından, 1908'de kendisinden 42 yaş küçük Fanny Falkner ile evlenmeden birlikte yaşadı.

İlk yapıtlarında Norveçli oyun yazarı Henrik Ibsen'in izleri görülen yazar, zamanla onun tarzına yeni boyutlar ekledi. İskandinav yöreselciliğine ve kadın hakları hareketlerine karşı çıkarak, toplumsal eleştirileri odak noktası yaptı. Ibsen geleneğine kadın ve erkek arasındaki ezeli çatışmayı ekleyerek tiyatroda yeni bir çığır açtı. Yazarın edebiyat ve sahne tarihine yön veren başlıca yapıtları şunlardır:

• Kırmızı Oda: İsveç edebiyatının ilk natüralist ve modern romanı kabul edilen, toplumsal taşlama özellikleri taşıyan çığır açıcı eserdir.
• Baba: Karısı tarafından delirtilmeye çalışılan bir erkeğin psikolojik yıkımını ve eşler arasındaki amansız güç savaşını resmeden tiyatro oyunudur.
• Matmazel Juli: Bir soylu kadının uşağı tarafından baştan çıkarılmasıyla başlayan, ardından gelen pişmanlık ve trajediyle son bulan natüralist drama örneğidir.

Matmazel Juli adlı yapıtı ise bir uşağın kendisini baştan çıkarmasına izin veren ve sonrasında yaşadığı derin pişmanlıkla intihar yolunu seçen soylu bir genç kadının dramatik hikayesini sahneler.

August Strindberg, sadece edebiyat alanıyla sınırlı kalmayıp astronomi, kimya ve zooloji gibi bilim dallarıyla amatör düzeyde ilgilenen çok yönlü bir entelektüeldir. Sanat hayatında fotoğrafçılık, resim ve Çinbilimi ile de aktif şekilde uğraşmıştır. Edebiyat ve tiyatro dünyasına bıraktığı yüz yirmiden fazla eserle modern tiyatronun kurucuları arasında anılan bu dahi yazar, arkasında silinmez izler bırakmıştır.