Augustus Kimdir?

Gaius Octavius Thurinus, tarihte Augustus adıyla anılan Roma İmparatorluğu'nun ilk imparatoru, MÖ 23 Eylül 63'te Roma'da dünyaya geldi. Dört yaşındayken babasını yitirince annesi Atia ile üvey babası Lucius Marcius Philippus'un himayesinde büyüdü; çocukluğunun bir bölümünü ise Roma yakınlarındaki Velletri'de dedesiyle geçirdi. Amcası Julius Caesar'ın MÖ 15 Mart 44'te senatoda öldürülmesi bu gencin yönünü belirledi. Siyasi sahneye çıkışının ardından yıllar süren iç savaş, ittifaklar ve çözülmeler yaşandı; nihayetinde tek elde toplanan iktidar, Roma dünyasını köklü biçimde yeniden şekillendirdi. MS 19 Ağustos 14'te Nola'da 77 yaşında hayatını kaybeden Augustus, geride kırk yılı aşan bir saltanat ve kendisinden sonra gelen hükümdarların lakap olarak benimsediği bir ad bıraktı.

İktidar Yolunda: İttifaklar ve Savaşlar

Caesar, MÖ 45'te Augustus'u mirasçısı ve manevi oğlu olarak kayıt altına almıştı. Suikastin hemen ardından Roma'ya gelen Augustus, Gaius Julius Caesar Octavianus adını benimsedi ve eski askerleri çevresinde toplamaya girişti. Konsül Marcus Antonius ile gerilim hızla tırmandı; ünlü hatip Cicero, Antonius'u senatonun önünde açıkça tehdit olarak gösterdi.

MÖ Kasım 43'te Augustus, Antonius ve Marcus Aemilius Lepidus Mutina yakınlarındaki bir ada üzerinde buluşarak İkinci Triumvirate'yi (Üçlü İttifak) kurdu. Üçü, MÖ 42'de Makedonya'daki Philippi Muharebesi'nde Caesar'ın katilleri Brütüs ve Cassius'u yenilgiye uğrattı. MÖ 40'ta imparatorluk yönetimi üçe paylaşıldı: doğu Antonius'a, batı Augustus'a, Afrika ise Lepidus'a düştü.

Antonius'un Doğu'daki askeri başarısızlıkları ve Kleopatra ile yaşam biçimi Romalıları rahatsız ederken Augustus, yönettiği bölgelerde güveni pekiştirdi. MÖ 31'de eski müttefikiyle Atina kıyılarındaki Actium'da hem denizde hem karada karşılaştı ve galip geldi. Mısır'daki son çatışmayı da kazanınca Antonius hayatını yitirdi, Kleopatra ise intihar etti. Roma tek bir elde toplandı; toplumsal kargaşa ve iç savaş noktalandı.

İmparatorluğu Yeniden Kurmak: Kurumlar ve Yapılar

Mutlak güç sahibi olduğu hâlde Augustus, kurumsal bir denge görüntüsü kurmayı tercih etti. MÖ 28'de Senato'daki üye sayısını binden sekiz yüze indirdi (MÖ 18'de bu sayı altı yüze indi), vatandaşların birikmiş borçlarını sildi ve tapınakları onartarak tüm yetkilerini Senato'ya devretmiş gibi davrandı. Senato, bu hamle karşısında ona Augustus unvanını ve ardından fiilî iktidarını resmîleştiren geniş yetkiler tanıdı. MÖ 27 itibarıyla Principatus dönemi başlamış oldu.

Eyalet yönetiminde kapsamlı reformlar hayata geçirildi:

• Asker bulunduran eyaletler doğrudan imparatora bağlandı; diğerleri Senato denetiminde kaldı.
• Valilere düzenli maaş bağlanarak mali yetkiler ellerinden alındı ve yolsuzlukların önü kesildi.
• Halk, vergi toplayıcıların keyfi baskısından büyük ölçüde kurtarıldı.

MÖ 12'de Lepidus'un ölümünün ardından boşalan Pontifex Maximus (Başrahip) koltuğuna oturan Augustus, böylece mülkiyet, din ve maliye üzerinde tek söz sahibi oldu. İmparatorluk sınırları bu dönemde genişledi: Mısır (MÖ 30), Galatya (MÖ 25) ve Judea (MÖ 6) eyalet statüsüne alındı.

Vergilendirme köklü biçimde yenilendi. Her Roma vatandaşından alınan Tributum Capitis ile toprak geliri sahiplerinden toplanan Tributum Soli, hazineye sürekli kaynak sağladı. Yeni yollar ve resmi bir kurye sistemi ticaretin önünü açtı. Şehircilik alanında da belirgin bir dönüşüm yaşandı: Augustus Forumu, Apollo ve Caesar tapınakları, Mars ile Pax adına yükseltilen yapılar, zafer takları ve halk hamamları bu dönemin somut izleri olarak kaldı. Roma 14 ilçeye, İtalya ise 11 eyalete bölünerek her birine Prefect düzeyinde yöneticiler atandı. Praetorian muhafız birliği, düzenli bir polis örgütü ve itfaiye teşkilatı da bu dönemin kurumsal ürünleridir.

Edebiyat da aynı dönemde altın çağını yaşadı. Tarihçi Titus Livius Roma'yı kuruluşundan itibaren aktaran Ab Urbe Condita'yı kaleme aldı; şair Vergilius ise Roma'nın ulusal destanı Aeneis'i yazdı. Geleneksel Pagan inançlarının yeniden güçlendirilmesi amacıyla tapınaklar inşa edildi, festivaller ve dinî bayramlar canlandırıldı. Agrippa'nın inşa ettirdiği Pantheon Tapınağı bu dönemin en çarpıcı mimari girişimleri arasındadır.

Son Yıllar ve Miras

Öz oğlu bulunmayan Augustus, kızını üçüncü eşi Livia Drusilla'nın oğlu Tiberius ile evlendirerek halefiyeti güvence altına aldı. Ölümünden önce kendi saltanatını aktardığı Res Gestae Divi Augusti adlı eseri Vesta Tapınağı rahibesine teslim etti; metin, ölümünün ardından Senato'da Tiberius tarafından okundu ve vasiyete uygun biçimde sütunlara kazıtılarak tapınak önlerine dikildi. Bu metnin tam sürümü bugün Ankara'da Hacıbayram Camii'nin yanındaki Augustus Tapınağı duvarlarında Latince ve Eski Yunanca olarak okunabilmektedir; kısmi nüshalar ise antik Antiocheia'da (Yalvaç) ve Apollonia'da (Uluborlu) mevcuttur.

Ölümünün ardından Senato onu Romalıların tapınması gereken bir tanrı olarak kabul etti. Tiberius tahta geçti. Sextilis adını taşıyan ay, onun anısına Ağustos (Augustus) olarak yeniden adlandırıldı; bu ad günümüze değin taşındı. Kendisinden sonra gelen imparatorların tamamı hem Augustus hem de Caesar unvanlarını devraldı — bu iki sözcük, artık sıradan bir adın çok ötesine geçmişti.