Türk bürokrasi tarihinin en dinamik dönemlerinden birine damgasını vuran Muhittin Üstündağ, İstanbul'u modern bir megakent yapma yolunda dev adımlar atan öncü bir yöneticidir. 20 Ekim 1884'te Sakız Adası'nda dünyaya gelen bu önemli devlet adamı, üstlendiği kritik görevlerle adını cumhuriyet tarihine yazdırmayı başardı. İmroz Kaymakamı Hayri Bey ile Cemile Hanım'ın evladı olarak hayata başlayan Üstündağ, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı yapacak olan Ekrem Hayri Üstündağ'ın da ağabeyidir. Aldığı sağlam hukuk eğitimiyle devlet kademelerinde hızla yükselen bürokrat, özellikle Atatürk devrimlerinin İstanbul'da kökleşmesi sürecinde çok büyük bir sorumluluk üstlenmiştir.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Uzanan Bir Bürokratın İlk Adımları
Eğitim hayatını İstanbul Hukuk Mektebi bültenlerinde başarıyla tamamlayan Muhittin Bey, meslek hayatına adliye koridorlarında başladı. Genç yaşta Mekri ve Milas Kazası Bidayet Mahkemesi Müdde-i Umumiliği Katipliği görevini yürüttü. Buradaki verimli çalışmalarının ardından bürokraside hızla yükselmeye başladı. Beyoğlu Sancağı Polis Merkez Memurluğu göreviyle emniyet teşkilatına geçti. Bu görev onun asayiş ve yönetim alanındaki yeteneklerini sergilemesi için büyük bir fırsat sundu.
Yönetsel kabiliyeti sayesinde yerel yönetim basamaklarını tırmanmaya devam etti. İstanbul Şehremaneti Müfettişliği görevinin hemen ardından Üsküdar Dairesi Belediyesi Müdürü olarak atandı. Şehrecilik ve belediyecilik tecrübesini derinleştiren bu deneyimden sonra Merkez Emanet Müfettişliği ve İstanbul Şehremaneti Umumi Müfettişliği görevlerinde bulundu. Kazandığı bu engin deneyim, onu Dahiliye Vekaleti Emniyet Umum Müdürlüğü koltuğuna taşımayı başardı. Emniyet Genel Müdürü olarak görev yaparken ülkenin güvenliği ve idari yapılanmasına yön verdi. Ancak onun adını asıl duyuracağı ve unutulmaz kılacağı dönem, İstanbul Valiliği'ne atandığı gün başladı.
İstanbul'da On Yılı Aşan İmar ve Dönüşüm Hamlesi
Muhittin Üstündağ, Emniyet Genel Müdürü görevinde gösterdiği yüksek başarının ardından İstanbul Valiliği'ne atandı. Göreve geldikten kısa süre sonra yaşanan idari reformla Özel İdare ve Belediye yapıları birleştirildi. Bu gelişmenin ardından kendisine aynı zamanda şehreminliği görevi de resmi olarak tevdi edildi. Böylece şehrin hem valisi hem de belediye başkanı oldu. 14 Ekim 1928 ile 4 Aralık 1938 tarihleri arasında, tam on yılı aşkın bir süreyle bu iki görevi bir arada başarıyla yürüttü. Onun yönetim dönemi, İstanbul'un kültürel ve fiziksel çehresini değiştiren önemli projelerin hayata geçirildiği altın bir dönem oldu.
Atatürk İlkeleri'nin şehir yaşamına entegre edilmesi ve kesinleştirilmesi sürecinde önemli sorumluluklar üstlendi. Muhittin Üstündağ'ın büyük çabalarıyla günümüz İstanbul'una miras bıraktığı başlıca değerler ve projeler şunlardır:
- Kültürel hayatı canlandıran ve bugün de yaşayan Şehir Tiyatroları'nın kurulması,
- Şehrin ulaşım yükünü hafifleten devasa Atatürk Köprüsü'nün inşa edilmesi,
- Tarihi yarımadanın kalbi konumundaki Eminönü Meydanı'nın geniş kamulaştırmalarla yeniden tanzim edilmesi,
- Şehir genelinde eğitimi yaygınlaştıran kapsamlı bir ilkokul seferberliği başlatılması.
Sanatsal değişimin yanı sıra modern şehircilik anlayışının yerleşmesi adına geniş kapsamlı bir imar planının hazırlanmasına da bizzat önayak olmuştur. Ulaşımı rahatlatmak için açtırdığı ve düzenlettiği yollar, yapıldığı dönemden günümüze kadar değerini koruyarak bugün de aktif bir şekilde kullanılmaya devam etmektedir.
Meclis Yılları ve Özel Hayatının Ayrıntıları
Uzun ve başarılı yerel yönetim kariyerinin ardından ulusal siyasete adım atan Muhittin Üstündağ, TBMM VII. Dönem ara seçimlerinde İstanbul Milletvekili olarak meclise girdi. Şehrecilik ve bürokrasi alanındaki engin birikimini yasama organına taşıyarak parlamento çalışmalarına değerli katkılar sundu. Siyasi yaşamı boyunca ülkenin daha da kalkınması için kanun yapıcı rolde çalışmaya kararlılıkla devam etti.
Devlet hizmeti dışındaki özel yaşamında ise aile bağlarına önem veren bir profile sahipti. Milas kazasında görev yaparken 1912 yılında Müşerref Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Günseli, Metin ve Mehmet Üstün adlarını verdiği üç çocuk dünyaya geldi. Hayatının son dönemlerinde Müşerref Hanım ile yollarını ayırma kararı alan bürokrat, daha sonra Ülviye Hanım ile ikinci evliliğini gerçekleştirdi.
Cumhuriyetin ilk yıllarının dönüşüm yönetimini şekillendiren bu saygıdeğer devlet adamı, 30 Nisan 1953 tarihinde vefat etti. İstanbul'a kazandırdığı eserlerle hafızalarda yer eden Üstündağ'ın kardeşi Ekrem Hayri Üstündağ da daha sonra Sağlık Bakanı olarak devlete hizmet etmiştir.