Augusto Pinochet Kimdir?

Şili tarihinin en çalkantılı dönemine yön veren Augusto Pinochet, 11 Eylül 1973 tarihinde gerçekleştirdiği askeri darbeyle iktidarı ele geçirmiş tartışmalı bir devlet adamıdır. Tam adı Augusto José Ramón Pinochet Ugarte olan askeri figür, ülkeyi 1990 yılına kadar sert bir dikta rejimiyle yönetti. Valparaíso kentinde 25 Kasım 1915 günü dünyaya gözlerini açan Pinochet, genç yaşta adım attığı ordu kademelerinde hızla yükselerek genelkurmay başkanlığına kadar ulaştı. Sol görüşlü cumhurbaşkanı Salvador Allende yönetimini deviren askeri cuntanın liderliğini üstlenerek Şili'nin 30. Devlet Başkanı unvanını aldı. Onun iktidar yılları, baskıcı yönetim tarzı ve radikal serbest piyasa reformlarıyla anılmaktadır. Pinochet, 91 yaşında Santiago'da hayatını kaybetti.

Askeri Akademiden Genelkurmay Başkanlığına Uzanan Yol

Pinochet'nin aile kökleri Fransa'ya kadar uzanmaktadır. Babası Augusto Pinochet Vera, on sekizinci yüzyılda bu Avrupa ülkesinden Şili'ye göç etmiştir. Genç Augusto, 1933 yılında Santiago'da bulunan askeri akademiye kabul edildi ve 1936 senesinde mezun oldu. Genç bir subay olarak orduya katıldıktan sonra akademik çalışmalara da yöneldi. 1942 ile 1952 yılları arasında Santiago'daki Harp Akademisi bünyesinde çeşitli görevler üstlendi. Ordudaki hiyerarşik basamakları kararlılıkla tırmanan askeri deha, 1952 yılında binbaşı rütbesine terfi ettirildi. Ayrıca Şili Hükümeti tarafından görevlendirilerek bir süre Amerika Birleşik Devletleri'nde ikamet etti.

Bu yurt dışı deneyiminin ardından komşu ülke Ekvador'a geçti. Ekvador Askeri Akademisi bünyesinde profesör olarak dersler verdi. Eğitim alanındaki birikimiyle dikkat çeken Pinochet, 1964 yılında Harp Akademisi Müdür Yardımcılığı görevine atandı. Nitekim 1966 yılında albaylığa terfi etti. Sadece iki yıl sonra, 1968'de tuğgeneral rütbesini apoletlerine taktı. 1970 senesine gelindiğinde ise artık bir tümgeneraldi. Kasım 1972'de tümen komutanlığına getirilen Pinochet, Ağustos 1973 tarihinde Şili ordusunun en tepe noktasına, genelkurmay başkanlığına atandı.

Demir Yumruk Dönemi ve Ekonomik Dönüşüm

Genelkurmay başkanlığı koltuğuna oturduktan çok kısa bir süre sonra Şili tarihinin en radikal adımlarından birini attı. Pinochet önderliğindeki askeri cunta, 11 Ekim 1973'te Salvador Allende hükümetini devirerek yönetime el koydu. Bu müdahalenin ardından ülke, 11 Mart 1990 tarihine kadar sürecek olan otoriter bir dikta rejiminin pençesine girdi. Yönetim erki tamamen askeri kadroların elindeydi. Yeni rejim, muhalif sesleri kısmak için sert tedbirler almaktan çekinmedi. İlk iş olarak ülkedeki tüm muhalefet partileri kapatıldı. İşçi sendikalarnın faaliyetlerine son verildi. Basın yayın organlarına sansür uygulanarak halkın bilgi alma kanalları kontrol altına alındı.

Otoriter siyasetinin yanı sıra Pinochet, ekonomi alanında radikal kararlar aldı. Dışa açık, piyasa kurallarının egemen olduğu Friedmancı liberal bir ekonomik model uygulamaya konuldu. Şili pazarı uluslararası yatırımlara ve serbest ticarete açıldı. Siyasi arenadaki baskılara rağmen, bu iktisadi model ülkenin çehresini değiştirdi. Kendi pozisyonunu anayasal güvenceye almak isteyen diktatör, Eylül 1980'de tartışmalı bir halkoylaması düzenledi. Kabul edilen yeni anayasa Mart 1981'de yürürlüğe girdi. Bu düzenleme sayesinde kendi görev süresini 1989 yılına kadar uzatmayı başardı. Aynı anayasayla serbest seçimlerin yapılacağı tarihi ise 1997 yılı olarak ilan etti.

Rejimin baskıcı tutumu toplumsal huzursuzluğu da beraberinde getirdi. 1983 yılına gelindiğinde başkent Santiago sokakları büyük protestolara sahne oldu. 11 Mayıs, 14 Haziran ve 12 Temmuz tarihlerinde düzenlenen gösterilere on binlerce Şilili katıldı. Halkın bu çığlığı karşısında Pinochet, baskı mekanizmasını daha da sertleştirmeyi seçti. Muhalefeti tamamen susturmak amacıyla sokaklara güvenlik güçleri sevk edildi. 11 Ağustos 1983 tarihindeki büyük gösterilerde askerin ve polisin göstericilere ateş açması sonucu 32 sivil yaşamını yitirdi. Yüze yakın insan ise yaralandı. Ancak bu şiddet eylemleri halkı yıldırmadı. Rejim karşıtı geniş çaplı sokak protestoları 1986 yılına kadar aralıklarla devam etti.

Demokrasiye Geçiş, Son Yılları ve Külleri

Toplumsal muhalefetin gücü karşısında Pinochet geri adım atmak zorunda kaldı. Mart 1987'de siyasi partilerin yeniden kurulmasına yasal olanak tanıdı. Tansiyonun düşmemesi üzerine, Ocak 1988'de uzun süredir yürürlükte olan sıkıyönetim uygulamasına son verdi. Kendi yönetimini 1997 yılına kadar meşru bir şekilde sürdürebilmek amacıyla Ekim 1988'de sandığa gitti. Düzenlenen bu kritik halkoylamasında Şili halkı diktatöre "hayır" dedi. Referandum yenilgisinin ardından Aralık 1989'da devlet başkanlığı seçimleri yapıldı. Seçim sandığından Hristiyan Demokrat Parti'nin adayı P. Alywin Azocar birinci çıktı. Pinochet, Mart 1990'da devlet başkanlığı görevini seçilmiş cumhurbaşkanına devretti.

Devlet başkanlığı koltuğundan inmesine rağmen Pinochet'nin devlet üzerindeki gölgesi hemen kaybolmadı. Askeri vesayeti sürdürmek adına genelkurmay başkanlığı görevini 1998 yılının sonuna kadar yürütmeye devam etti. Ayrıca hazırlattığı anayasaya eklettiği özel bir hüküm sayesinde kendine ömür boyu senatörlük unvanı kazandı. Özel hayatında ise 1943 yılında Lucía Hiriart ile dünya evine girmişti. Bu evlilikten beş çocuğu olmuştur:

• Lucía Pinochet
• Augusto Osvaldo Pinochet
• Jacqueline Marie Pinochet
• Marco Antonio Pinochet
• María Verónica Pinochet

Yaşlı diktatör, 10 Aralık 2006 tarihinde başkent Santiago'da geçirdiği kalp krizi sonucu 91 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün ardından bile Pinochet ismi Şili'de büyük bir kutuplaşma konusu olmaya devam etti. Kendi vasiyeti doğrultusunda naaşı yakıldı ve külleri ailesine teslim edildi. Olası bir saldırı veya tahrip edilme riskine karşı aile üyeleri onun adına resmi bir mezar yaptırmamayı tercih etti. Şili Silahlı Kuvvetleri de eski liderin küllerinin herhangi bir askeri tesiste veya resmi binada muhafaza edilmesine kesinlikle izin vermedi. Böylece Şili'nin en tartışmalı figürlerinden biri, ardında derin yaralar ve bitmeyen tartışmalar bırakarak tarih sahnesinden çekildi.