Augusto Pinochet Kimdir?

Hayatı ve yükselişi

Augusto José Ramón Pinochet Ugarte, 25 Kasım 1915'te Valparaíso'da doğdu. Baba tarafı 18. yüzyılda Şili'ye göç etmiş Fransız Breton kökenli bir aileye dayanır; annesi Avelina Ugarte Martínez ise Bask asıllıdır. 1933'te girdiği Santiago'daki askerî akademiden 1936'da mezun oldu. Bir Şili heyetiyle ABD'de bulunduktan sonra 1970'te tümgeneral oldu. Ağustos 1973'te, darbeden 18 gün önce, bakan olan general Carlos Prats'ın yerine Salvador Allende tarafından Şili silahlı kuvvetleri başkomutanlığına getirildi.

1973 darbesi ve yönetimi

11 Eylül 1973'te ABD destekli bir askerî darbeyle sosyalist Salvador Allende'nin Unidad Popular hükûmetini devirdi. Allende, başkanlık sarayına yönelik saldırı sırasında yaşamını yitirdi; ölüm nedeni kesinlik kazanmamıştır. Pinochet'nin başında bulunduğu dört kişilik cunta tüm siyasi partilerin faaliyetini durdurdu. Darbenin ilk üç yılında yaklaşık 130 bin kişi tutuklandı; Pinochet'nin iktidarda kaldığı 17 yıllık dönemde yaklaşık 2.279 kişi siyasi nedenlerle öldürüldü, 1.000'den fazla kişi kayboldu, 30.000 civarında kişi işkence gördü ve birkaç bin kişi sürgüne gönderildi. Mart 1974'te cunta anayasayı yürürlükten kaldırdı; Haziran 1974'te Pinochet diğer cunta üyelerini danışman konumuna indirerek tüm iktidarı elinde topladı ve aralıkta devlet başkanlığını üstlendi. Allende yönetiminin son savunma bakanı Orlando Letelier, büyük olasılıkla onun emriyle Eylül 1976'da Washington'da öldürüldü.

Ekonomi politikaları

Pinochet, Allende hükûmetinin ekonomi politikalarına son verdi. 1975'in ortasından itibaren, Chicago Üniversitesi'nde Milton Friedman'ın fikirlerinin etkisinde yetişen ve "Chicago'lu çocuklar" olarak bilinen iktisatçılara danışarak serbest piyasacı reformlar uyguladı. Ülke ekonomisini uluslararası rekabete açtı. Taraftarlarına göre bu dönemde kişi başına gelir hızla yükseldi, enflasyon sıfıra yaklaştı ve işsizlik büyük ölçüde çözüldü. Dönem, çok sayıda insan hakları ihlalinin yaşandığı bir dönem olarak da kabul edilir.

Rejimin sonu

Yeni anayasa 1980'de askerî rejimin sıkı denetimi altında yapılan halkoylamasında onaylanarak Mart 1981'de yürürlüğe girdi ve Pinochet sekiz yıllık bir dönem için devlet başkanlığını üstlendi. 1982-1983 ekonomik gerilemesinin ardından muhalefet kitle gösterileri düzenlemeye başladı; Pinochet 1984'teki gerilla saldırıları ve protestolar üzerine sıkıyönetim ilan etti, Eylül 1986'daki bir suikast girişiminden yara almadan kurtuldu ve Ocak 1987'de sıkıyönetimi kaldırarak siyasi partilerin kurulmasına izin verdi. Bir dönem daha iktidarda kalmak için başvurduğu halkoylamasında seçmenlerin yüzde 54,6'sı hayır oyu verdi. 14 Aralık 1989 seçimini Hristiyan Demokrat Patricio Aylwin kazandı ve Pinochet, Aylwin'in göreve başladığı 11 Mart 1990'a kadar görevde kaldı; genelkurmay başkanlığını 1998'e kadar sürdürdü.

Başkanlık sonrası ve ölümü

Ekim 1998'de bel fıtığı tedavisi için bulunduğu Londra'da, İspanya'nın suç duyurusu üzerine İspanyol vatandaşlarının öldürülmesinden sorumlu tutularak tutuklandı. Yaklaşık 16 ay ev hapsinde kaldı ve Mart 2000'de Britanya İçişleri Bakanı Jack Straw'ın, sağlık durumunun yargılanmaya elverişli olmadığı yönündeki raporu temel almasıyla Şili'ye döndü. 10 Aralık 2006'da 91 yaşında, ev hapsindeyken geçirdiği kalp krizi sonucu askerî hastanede öldü. Şili hükûmeti devlet töreni yapılmamasına karar verdi, yalnızca askerî tören düzenlendi. Naaşı vasiyeti üzerine yakıldı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Augusto Pinochet maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.