Genel Bakış
Salvador Guillermo Allende Gossens, 26 Haziran 1908'de doğan ve 11 Eylül 1973'te ölen Şilili sosyalist siyasetçidir. 1970'ten ölümüne kadar Şili'nin 28. cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Demokrasiye bağlı bir sosyalist olarak, Latin Amerika'da liberal demokratik bir sistemde seçimle iş başına gelen ilk Marksist devlet başkanı kabul edilir. Yaklaşık kırk yıl süren siyasi kariyerinde senatör, milletvekili ve bakan olarak görev yaptı.
Gençliği ve İlk Siyasi Yılları
Burjuva bir ailenin oğlu olan Allende, liseden sonra doğduğu kent Valparaíso'da tıp okudu. Solcu gruplarda çalışarak kısa sürede öğrenci liderliğine yükseldi. Diktatör Carlos Ibáñez'e karşı mücadelesi nedeniyle tutuklandı; 1932'de tıp diplomasını aldıktan sonra üniversiteden uzaklaştırıldı. Bir yıl sonra tanınmış birkaç solcuyla birlikte Komünist Parti'ye Marksist bir alternatif olarak gördüğü Sosyalist Parti'yi kurdu. 1937'den itibaren milletvekili oldu, devletin çeşitli sağlık kurumlarında çalıştı ve Valparaíso Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yaptı. Pedro Aguirre Cerda onu 1939'da Sağlık Bakanlığı'na atadı. Yoksullara gösterdiği özel ilgi nedeniyle "Yoksulların Başkanı" diye anıldı. 1943'te Sosyalist Parti genel sekreterliğine seçildi.
Cumhurbaşkanlığı Adaylıkları ve Seçim
1952'de birkaç solcu partiyi birleştirerek kurduğu Halk Cephesi'nin adayı olarak başkanlığa aday oldu, ancak yalnızca 60.000 oy alabildi. 1958 ve 1964'te de kazanamadı. 4 Eylül 1970'te Sosyalistler, Komünistler, Liberaller ve Hristiyan Demokratlardan ayrılanların oluşturduğu Halk Birliği'nin (Unidad Popular) adayı olarak dördüncü girişiminde oyların yüzde 36,3'ünü aldı. Üçlü yarışta çoğunluk sağlanamayınca Kongre'nin ikinci tur oylamasıyla cumhurbaşkanı seçildi. Hristiyan Demokratların oylarını demokratik hukuk devleti ile parti, toplantı ve basın özgürlüğünden yana tavrıyla topladı.
Hükûmet Dönemi
"Şili'nin Sosyalizme Giden Yolu" adını verdiği politikayı izledi. Büyük sanayi kuruluşlarını kamulaştırmaya, eğitimi yaygınlaştırmaya ve işçi sınıfının yaşam koşullarını iyileştirmeye çalıştı. 15 yaşından küçük çocuklara, gebe ve emziren annelere günde yarım litre süt dağıttı; en düşük gelirleri üçte iki oranında artırdı, devlet memurlarının ücretlerine üst sınır koydu. Yabancı işletmeleri devletleştirmesi özellikle neredeyse tümüyle Amerikalılara ait bakır madenlerine yönelikti. Kasım 1970'te Küba ile diplomatik ilişkileri yeniden kurması ABD ile sürtüşme nedeni oldu. Koalisyon hükûmeti kendi içinde uzlaşmaktan uzaktı; Allende Sosyalist Parti'nin ılımlı kanadını temsil ederken radikal kanat daha sert bir dönüşüm istiyordu. Kongre'de çoğunluğu elinde tutan sağ partiler ve yargıyla sık sık çatıştı.
1973 Darbesi
11 Eylül 1973'te ordu, CIA'nın desteğiyle bir darbe düzenleyerek Allende'yi devirdi. Askerler La Moneda Sarayı'nı kuşattığında Allende istifa etmeyeceğini söylediği son konuşmasını yaptı. Aynı gün ofisinde ölü bulundu; ölümünün kesin koşulları hâlâ tartışmalıdır.
Benzer kişiler
- Sadık Ahmet (Siyasetçi)
- Ursula von der Leyen (Siyasetçi)
- Augusto Pinochet (Valparaíso Doğumlu)
- Denis Papin (Hekim)
- Akşemseddin (Hekim)
- Kurbankulu Berdimuhammedov (Siyasetçi)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Salvador Allende maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.