Boris Nikolayeviç Yeltsin, 1 Şubat 1931'de Sverdlovsk'ta doğan, 23 Nisan 2007'de Moskova'da ölen Rus siyasetçidir. Rusya'nın ilk başbakanı ve devlet başkanı olarak anılır.
Gençliği ve Sovyet dönemi
Rus kökenli bir çiftçinin oğludur. İnşaat mühendisliği eğitimi aldıktan sonra bir inşaat işletmesinde yöneticilik yaptı. 1961'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne girdi ve parti içinde hızla yükselerek Sverdlovsk bölgesi birinci sekreterliğine getirildi. Mihail Gorbaçov'un yönetime gelmesinin hemen ardından Moskova'ya çağrıldı. Nisan 1985'te Merkez Komitesi'ne seçildi, Ekim 1985'te Moskova Parti Teşkilatı başkanı oldu ve Politbüro'ya girdi. Yegor Ligaçev ile anlaşmazlığa düştü; 1987'de Gorbaçov tarafından görevden uzaklaştırıldı ve Şubat 1988'de partiyle ilgili yetkileri elinden alınarak İnşaat Bakan Yardımcılığı'na atandı.
Gorbaçov'la karşıtlık ve 1991
Mart 1989'da Moskova'da yüzde 89,6 oyla SSCB Halk Temsilcileri Kongresi'ne seçilerek halkın isteklerini dile getiren bir siyasetçi olarak öne çıktı; siyasi ve ekonomik alanda çoğulculuğu savundu. Mayıs 1990'da Gorbaçov'un isteğinin aksine Rusya Federasyonu Komünist Partisi başkanlığına getirildi. Haziran 1991'de Rusya Başkanlığı'na seçildi. 19 Ağustos 1991'de Gorbaçov'a karşı sertlik yanlıları tarafından düzenlenen darbeyi şiddetle protesto etti, halkı direnişe çağırdı ve parlamento binası olan Beyaz Saray'ı direnişin merkezi hâline getirdi. Darbenin başarısızlığa uğramasında en önemli rolü oynadığı ve prestij kazandığı belirtilir. Ardından Komünist Parti'yi yasakladı ve parti mallarına el koydu. Ocak 1992'de yürürlüğe girecek yüksek oranlı fiyat artışları için halktan ve parlamentodan destek istedi, parlamentodan olağanüstü yetkiler aldı.
Rusya Federasyonu Başkanlığı
8 Aralık 1991'de Yeltsin ile Ukrayna ve Belarus devlet başkanları Sovyetler Birliği'nin dağıldığını ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun kurulduğunu duyurdu. Gorbaçov 25 Aralık 1991'de devlet başkanlığından istifa etti; Yeltsin onun Kremlin'deki ofisine taşındı, ordunun komutasını üstlendi ve Rusya Federasyonu'nun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki Sovyetler Birliği'nin yerini alacağını bildirdi. 1993'te reformları engellemeye çalışan parlamentoyu askerle dağıttı ve parlamento binası tanklarla bombalandı; ardından yapılan seçimleri Yeltsin yanlısı adaylar kazandı. 1994'te Çeçenistan'a büyük çaplı askerî müdahale başlattı. Çeçen direnişinin sürmesi ve Rusya'nın kayıplarının artması iç politikada onu zor durumda bıraktı.
1996'daki devlet başkanlığı seçiminin ilk turunda yüzde 35, ikinci turda yüzde 53 oy alarak yeniden başkan seçildi; rakibi Komünist Parti adayı Gennadi Züganov'du. Seçimin hileli olduğuna dair itirazlar yapıldı. 1998 ekonomik krizinden sonra otoritesi zayıfladı, sık sık başbakan değiştirdi ve Mayıs 1999'da başbakan Yevgeni Primakov'u görevden aldı. Eski KGB ajanı Vladimir Putin'i başbakanlığa getirdi. 31 Aralık 1999'da televizyonda yaptığı konuşmayla istifa ettiğini ve yerine Putin'in geçeceğini açıkladı.
Son yılları
İstifasından sonra emekliliğe ayrıldı. 2000'de verdiği bir röportajda, katlanmak zorunda kaldığı en büyük sorumluluğun Çeçenistan'da ölen insanlar olduğunu söyledi. 23 Nisan 2007'de kalp yetmezliği nedeniyle öldü, devlet töreni yapıldı ve Novodeviçi Mezarlığı'na gömüldü. Levada araştırma şirketinin Ocak 2015'teki anketinde halkın yüzde 9'u hakkında olumlu, yüzde 78'i olumsuz görüş bildirdi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Boris Yeltsin maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.