Aleksandr Lukaşenko Kimdir?

Aleksandr Grigoryeviç Lukaşenko, 30 Ağustos 1954 tarihinde Belarus'un Kopys bölgesinde dünyaya gelmiştir. Siyaset sahnesine adım atmadan önce tarım sektörü ve askeriye içerisinde yoğrulan deneyimli devlet adamı, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından patlak veren büyük ekonomik buhran döneminde, halka eski sistemin modernize edilerek geri getirilmesini vadetmiş ve 10 Temmuz 1994 tarihindeki ilk demokratik başkanlık seçimlerini ezici bir zaferle kazanarak ülkesinin ilk ve tek devlet başkanı olmuştur. Göreve başladığı 20 Temmuz 1994'ten bu yana kesintisiz şekilde iktidarda kalarak modern Belarus siyasi tarihine damgasını vurmuştur.

Akademik Yıllar ve Askerlik Hayatı

Lukaşenko, eğitim hayatında hem sosyal bilimler hem de tarım alanlarında uzmanlaşmıştır. Yükseköğrenimine ilk olarak Mogilev Pedagoji Enstitüsü bünyesinde başlayan siyasetçi, buradan 1975 yılında başarıyla mezun olmuştur. İlerleyen yıllarda akademik birikimine bir yenisini daha ekleyerek 1985 yılında Belarus Tarım Akademisi eğitimini tamamlamıştır.

Eğitim dönemleri arasında askeri disiplinle de tanışan lider, 1975 ile 1977 yılları arasında Sınır Muhafaza Birliği saflarında ülkesine hizmet vermiştir. Askerlik kariyeri bununla sınırlı kalmamış, 1980-1982 yılları arasında Sovyet Ordusu bünyesinde de aktif görev üstlenmiştir. Sovyet Ordusu'ndaki görevi sırasında, Minsk merkezli 120. Mekanize "Muhafaza" Tümeni'nde subay olarak sorumluluk almıştır. Siyasi eğilimleri de bu yıllarda netleşmeye başlayan Lukaşenko, 1979 senesinde Sovyetler Birliği Komünist Partisi ile Beyaz Rusya Komünist Partisi'ne üye olmuştur.

Siyasete İlk Adımlar ve İktidara Yükseliş

Askeri üniformasını çıkardıktan sonra yönünü yerel yönetime çeviren Lukaşenko, 1982-1985 yılları arasında bir kolektif çiftlikte başkan yardımcılığı görevini yürütmüştür. Tarım sektöründeki yöneticilik deneyimini daha sonra Şklov ilçesindeki Gorodets devlet çiftliğinde sürdürmüş, aynı zamanda inşaat malzemeleri üreten bir fabrikada da müdürlük yapmıştır. Çiftlik ve fabrika yönetimindeki başarısı onu ulusal siyasete taşımıştır.

Genç yönetici, 1990 yılında Belarus Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Meclisine milletvekili seçilmeyi başarmıştır. 1991 senesinde Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecine girilmesine karşı duran ve bu yönde oy kullanan Belarus Yüksek Sovyet üyeleri arasında yer almıştır. Meclisteki dürüst duruşu ve kararlılığı sayesinde 1993 yılında Belarus Meclisi Yolsuzlukla Mücadele Komitesi Başkanı ilan edilmiştir. Bu kritik görev, onun halk nezdindeki popülaritesini zirveye taşımıştır.

Sovyetlerin çöküşünden sonra Belarus'ta fabrikaların kapanması, yüksek enflasyon ve tırmanan işsizlik toplumsal bir öfkeye yol açmıştır. Mevcut düzene karşı ayaklanan kitleler, eski rejimi modernize etme vaadinde bulunan Lukaşenko'yu kurtarıcı olarak görmüştür. 1994 anayasasının kabul edilmesiyle giderek yaklaşan cumhurbaşkanlığı yarışında, ilk turda oyların yüzde 45,1'ini alan lider, rakibi Kebiç'in yüzde 17,4'lük oy oranını geride bırakmıştır. İkinci turda ise seçmenlerin yüzde 80,1'inin desteğini toplayarak tarihi bir oy oranıyla devlet başkanı seçilmiştir.

Yönetim Tarzı ve Uluslararası İlişkiler

İktidar koltuğuna oturduktan sonra kapitalist yağmacılığa karşı son derece sert önlemleri devreye sokan Lukaşenko, Sovyet dönemi sosyo-ekonomik modellerini çağdaş dünyaya uyarlayarak Belarus ekonomisini canlandırmıştır. Ancak uyguladığı katı politikalar ve yönetim şekli, Batılı ülkeler tarafından antidemokratik bulunmuştur. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği, Belarus yönetimini insan hakları ihlalleri gerekçesiyle diktatörlük olarak nitelemekte ve ülkeye çeşitli yaptırımlar uygulamaktadır.

Lukaşenko, dış politikada yüzünü Batı yerine Doğu dünyasına dönmeyi tercih etmiştir. Bu bağlamda, Minsk yönetiminin uluslararası arenada iş birliği yaptığı başlıca ülkeler şunlardır:

• Rusya Federasyonu ile kurulan yakın stratejik ortaklık
• Asya'nın yükselen gücü Çin Halk Cumhuriyeti ile ekonomik bağlar
• Yakın dönemde ilişkilerin önceliklendirildiği Türkiye ve Katar
• Ortadoğu ve Latin Amerika'da yer alan İran, Kuzey Kore, Türkmenistan, Küba, Sudan ve Venezuela

Bu kapsamlı ilişkiler ağına geçmiş yıllarda Irak (2003'e kadar) ve Libya (2011'e kadar) hükümtleri de dahil edilmiştir. Lukaşenko, batı dünyasının uyguladığı seyahat yasakları ve 2006 yılında Avrupa Birliği tarafından alınan hesap dondurma kararları gibi finansal yaptırımlara rağmen tavizsiz çizgisini korumuştur. 9 Ağustos 2020 tarihinde gerçekleşen seçimlerde altıncı kez cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturarak görevini sürdürmüştür. Yazar kimliğiyle de tanınan liderin, ülkesinin geleceğine ışık tutan "République de Bélarus: le chemin de l'avenir" adlı bir eseri bulunmaktadır.

Kişisel Yaşamı ve Aile Dinamikleri

Özel hayatında da inişli çıkışlı bir grafik çizen Lukaşenko, 1975 senesinde Galina Jelneroviç ile dünya evine girmiştir. Resmi olarak yasal birliktelikleri devam etse de çift uzun süredir ayrı yaşamaktadır. Eşi Galina, Şeklov yakınlarındaki köy evinde kalırken, devlet başkanlığı resmi sitesindeki biyografide adından hiçbir şekilde bahsedilmemektedir.

Lukaşenko'nun bu evlilikten iki, birliktelik dışı ilişkisinden ise bir olmak üzere toplam üç erkek çocuğu bulunmaktadır:

• 1975 doğumlu en büyük oğlu Viktor Lukaşenko
• 1980 yılında dünyaya gelen ortanca oğlu Dmitry Lukashenko
• 2004 yılında doğan en küçük oğlu Nikolay Lukaşenko

Kamuoyunda en küçük oğlu Nikolay'ın annesinin, Lukaşenko'nun bir dönem özel doktorluğunu yapan İrina Abelskaya olduğuna yaygın şekilde inanılmaktadır.