Aleksandr Bogdanov Kimdir?

Gençliği ve eğitimi

Aleksandr Aleksandroviç Bogdanov (Malinovski), 22 Ağustos 1873'te bugünkü Belarus topraklarında, öğretmen bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Üniversite öğrenimine kadar bir çiftlikte yaşadı. Tıp eğitimi için girdiği Moskova Üniversitesi'nden mezun olamadan Narodnaya Volya grubuna üye olmaktan tutuklandı ve Tula'ya sürgün edildi. Eğitimine Kharkiv Üniversitesi'nde devam etti, devrimci faaliyetlerini sürdürdü ve 1897'de "Ekonomi Biliminin Temelleri" adlı bir broşür yayımladı. 1899'da üniversiteden mezun olarak doktor oldu. Aynı yıl ikinci eseri "Doğadaki Basit Elementlerin Muhtemel Tarihi"ni yayımladı; bunun üzerine yeniden tutuklandı, altı ay hapis yattıktan sonra Vologda'ya sürgüne gönderildi. Sürgünde sosyal adalet, ekonomi politik ve felsefe üzerine araştırmalar yaptı.

Bolşevik hareket ve Lenin ile ayrılık

1903'te Bogdanov takma adını alarak Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi'nin Bolşevik fraksiyonuna katıldı. Yaklaşık altı yıl boyunca Bolşevikler arasında en önde gelen isimlerden biri oldu. 1904-1906'da üç ciltlik felsefi eseri "Ampiryo-Monizm"i yayımladı ve Marksizm ile Ernst Mach, Wilhelm Ostwald, Richard Avenarius gibi düşünürlerin görüşlerini birleştirmeye çalıştı; çalışma Nikolay Buharin başta olmak üzere birçok kişiyi etkiledi. 1905 Devrimi'nin yenilgisinden sonra Duma'daki Sosyal Demokrat vekillerin geri çağrılmasını ve partinin tümüyle yer altına çekilmesini savunarak Lenin ile karşı karşıya geldi. Karşıtlık 1908'de uzlaşmaz hâle geldi; Lenin, "Materyalizm ve Ampiryokritisizm" kitabıyla onu felsefi idealizmle suçladı. Bogdanov Haziran 1909'da Paris'te düzenlenen bir konferansta Bolşevik fraksiyondan atıldı. Capri adasında Anatoli Lunaçarski ve Maksim Gorki'nin yanında çalışmalarını sürdürdü, otzovist olarak anılan grupla bir parti okulu kurdu ve okulu 1910'da Bologna'ya taşıyarak 1911'e kadar eğitim verdi. Sonuç alınamayınca siyasetten uzaklaştı ve 1914'te çıkan bir afla Rusya'ya döndü.

Bilimsel çalışmaları ve Proletkult

1912'de yayımladığı Tektoloji, alanında öncü bir kitap sayılır. Birinci Dünya Savaşı'nda doktorluk yaptı, Ekim Devrimi'nde rol almadı ve partiye yeniden katılma tekliflerini reddetti. Sibernetik teorisinin öncülerinden oldu. 1918'de ekonomi profesörü olarak Sosyal Bilimler Akademisi'nin yönetimine getirildi. 1920'de kurulan proleter sanat hareketi Proletkult'un kurucusu ve baş teorisyeni oldu; eski burjuva kültürünün yerini saf proleter kültürün alması gerektiğini savundu. Hareket önce Bolşevik hükûmetçe desteklendi, ancak 1 Aralık 1920 tarihli Pravda'daki yazıda küçük burjuva ilan edildi ve 1922'ye gelindiğinde tarihe karıştı. 1923'te hükûmet muhalifi İşçi Gerçeği grubunu desteklediği gerekçesiyle gizli polis tarafından tutuklandı ve beş hafta sorgulandı.

Kan nakli deneyleri ve ölümü

1924'te kan nakli deneylerine başladı. Lenin'in kız kardeşi Mariya Ulyanova ve Leonid Krasin gibi isimlerin de katıldığı 11 deneyin sonunda, deneklerde görme bozukluklarının ve saç dökülmesinin durdurulabildiğini gözlemledi. 1926'da Hematoloji ve Kan Transfüzyonu Enstitüsü'nü kurdu. 7 Nisan 1928'de Moskova'da, kendi üzerinde yaptığı bir kan nakli deneyi sırasında öğrencisinden kaptığı sıtma ve tüberküloz mikroplarından öldü. Bazı aydınlar bunun bir intihar olduğunu öne sürdü; tarihçi Loren Graham bu iddiaya kanıt olarak Bogdanov'un son deneyinden önce yazdığı gergin siyasi mektupları gösterdi.

Kızıl Yıldız

1908'de yayımladığı Kızıl Yıldız adlı romanıyla ilgi çekti. Mars'ta geçen bu ütopya türündeki kitapta bilimsel ve toplumsal gelişmeler hakkında öngörülerde bulundu. Eser, feminist ve sosyalist birçok ütopya-bilimkurgu yapıtına öncülük etti ve kendisinden sonra gelen yazarları etkiledi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Aleksandr Bogdanov maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.