Elias Canetti Kimdir?

Kimdir?

Elias Canetti, 25 Temmuz 1905'te Rusçuk'ta (Bulgaristan) doğmuş, 14 Ağustos 1994'te Zürih'te ölmüş modernist romancı, oyun yazarı, anı ve kurgusal olmayan düzyazı yazarıdır. Eserlerini Almanca yazdı ve "geniş bir bakış açısı, fikir zenginliği ve sanatsal güç ile işaretlenmiş yazıları için" 1981 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.

Hayatı

Yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğdu ve 1911'e kadar ailesiyle Rusçuk'ta yaşadı. Aile İngiltere'ye taşındı, babanın 1912'de ölümü üzerine Viyana'ya gitti. Canetti Ladino, Bulgarca, İngilizce ve biraz Fransızca konuşuyordu; yedi yaşında geldiği Viyana'dan itibaren genellikle Almanca kullandı ve önemli eserlerini bu dille yazdı. Aile sırasıyla Zürih ve Almanya'da yaşadı. 1924'te Almanya'da liseden mezun olup kimya okumak için Viyana'ya gitti ve 1929'da Viyana Üniversitesi'nden kimya lisansıyla mezun oldu. Öğrencilik yıllarında edebiyata ilgi duydu ve Viyana'daki edebiyat çevrelerine girdi.

1930'ların başında Upton Sinclair'in yapıtlarını Almancaya çevirdi. 1934'te yazar Veza Taubner ile evlendi; onu 1963'te kaybetti. Bu yıllarda Hochzeit (Düğün) ve absürt tiyatronun ilk örneklerinden Die Komödie der Eitelkeit (Kibir Komedisi) oyunlarını yazdı. Nazilerin Avusturya'yı işgalinden kısa süre önce Paris'e, oradan Londra'ya geçti ve hayatının büyük bölümünü İngiltere'de geçirdi; 1952'de İngiliz vatandaşlığı aldı. 1971'de restoratör Hera Buschor ile evlendi ve İsviçre'de bir ev edindi; son 20 yılını Zürih'te geçirdi. Vasiyeti üzerine James Joyce'un yanındaki bir mezara gömüldü.

Körleşme

Başlangıçta Balzac'ın İnsanlık Komedisi'nden esinlenerek, İnsanlığın Yanılgılar Komedisi adıyla sekiz romanlık bir dizi tasarlamıştı. Bunlardan birine yoğunlaşıp 1930-1931'de, 26 yaşında tamamladığı Körleşme (Die Blendung) 1935'te Viyana'da yayımlandı ve kısa süre sonra Nazi yönetimi tarafından yasaklandı. İngiltere, Fransa ve Amerika'da yoğun ilgi gördü; Almanya'da ise ancak 1963'teki üçüncü baskısıyla hak ettiği ünü buldu.

Roman, uygarlığın yıkılışıyla insanın aşağılanmasını konu alır. Kahramanı Viyana'da 25 bin kitabıyla yaşayan, kendini insanlardan soyutlamış sinolog Prof. Kien'dir. Kien'in hayatına sıradan, cahil ve açgözlü bir hizmetçi girer ve profesör yıkıma sürüklenir.

Kitle ve İktidar

Kitle olgusuyla 1925'te ilgilenmeye karar verdi. 1933'te Hitler'in iktidara gelmesi, kitle ile iktidar arasındaki ilişkiyi düşünmesine neden oldu. Fikirlerini 1960'ta Kitle ve İktidar (Masse und Macht) adıyla yayımladı. Kitabın ilk yarısı kitle türlerinin dinamiklerini, ikinci yarısı kitlenin yöneticilere neden ve nasıl itaat ettiğini ele alır. Canetti, Hitler'i hükmettiği kitlenin büyüklüğünden başı dönen paranoyak bir yönetici olarak sunar ve Yahudilere yapılan zulmü Almanya'nın enflasyon deneyimiyle bağlantılandırır. Diğer eserleri arasında otobiyografik Kurtarılmış Dil, Kulaktaki Meşale ve Gözlerin Oyunu ile notlarından oluşan İnsanın Taşrası ve Saatin Gizli Yüreği bulunur.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Elias Canetti maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.