Elia Kazan Kimdir?

Elia Kazan, doğum adıyla Elias Kazancıoğlu, 7 Eylül 1909'da İstanbul'da doğan ve 28 Eylül 2003'te New York'ta ölen Rum asıllı Amerikalı yönetmen ve yazardır. Tennessee Williams ve Arthur Miller'ın oyunlarını sahneleyerek tiyatroda büyük başarı kazanmış, filmleriyle sinema sanatının önde gelen isimleri arasına girmiştir.

Ailesi ve çocukluğu

Kazan, İstanbul'un Kadıköy semtinde, aslen Kayserili olan Kapadokyalı Rum bir ailenin çocuğu olarak doğdu. 8 Temmuz 1913'te ailesiyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Adını baba tarafından dedesi Elia Kazantzoglou'ndan aldı. Babası göçten sonra halı tüccarı oldu ve oğlunun da aynı işi yapmasını bekledi. Annesinin ailesi İngiltere'den pamuk ithal eden toptancılardı. Kazan sekiz yaşındayken aile New York'un New Rochelle kentine taşındı. Genç yaşta utangaç ve yalnız biri olarak hatırlanan Kazan, erken yaşamının büyük bölümünü 1963'te filme çektiği otobiyografik eseri America, America'da anlattı.

Eğitimi ve tiyatro yılları

Lisede devlet okullarına gittikten sonra Massachusetts'teki Williams College'a kaydoldu; masa bekleyerek ve bulaşık yıkayarak masraflarını karşıladı, yine de üstün başarıyla mezun oldu. Öğrenciyken "Gadget"tan dolayı "Gadg" lakabını aldı. Yale Drama Okulu'nda öğrenim gördükten sonra Lee Strasberg'in yönettiği Group Theatre'a katıldı. 1934'te New York'ta ilk oyununu sahneledi. 1940'larda yönettiği oyunlarla ülke çapında üne kavuştu ve Broadway'in en iyi yönetmenleri arasına girdi. 1947'de Cheryl Crawford ve Robert Lewis ile birlikte Actors Studio'yu kurdu; burada Marlon Brando başta olmak üzere Montgomery Clift, Julie Harris, Eli Wallach, Karl Malden ve diğer birçok oyuncuya eğitim verdi.

Sinema kariyeri

Panic in the Streets (1950), İhtiras Tramvayı (1951), Viva Zapata (1952), Rıhtımlar Üzerinde (1954), Cennet Yolu (1955), Baby Doll (1956), Kalabalıkta Bir Yüz (1957), Vahşi Nehir (1960), Aşk Bahçesi (1961) ve America, America (1963) filmlerini yönetti. America, America, amcasının yaşam öyküsünden yola çıkarak Kayseri'den Amerika'ya göç etmek isteyen iki gencin Osmanlı Devleti'nde yaşadıklarını anlatır. Kader Değişmez (1969), Ziyaretçiler (1971) ve Son Patron (1976) sonraki filmleri arasındadır. 1948 ve 1955'te Akademi Ödülleri'nde iki kez En İyi Yönetmen Oscar'ı kazandı. 1960-64 arasında Lincoln Sahne Sanatları Merkezi Repertuvar Tiyatrosu'nun yönetmenleri arasında yer aldı.

HUAC sorgusu ve son yılları

1952'de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi (HUAC) tarafından sorgulanan Kazan, ifadesi nedeniyle ağır eleştirilere uğradı. 1960'ların ortalarında tiyatrodan uzaklaşıp sinemayı da ikinci plana bırakarak yazarlığa ağırlık verdi. 1999'da 71. Akademi Ödülleri'nde Yaşamboyu Onur Ödülü'nü protestolar arasında aldı. 1970'lerden itibaren Türkiye'yi sık sık ziyaret etti, 1988'de 7. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde seçici kurul başkanlığı yaptı ve Zülfü Livaneli'nin Sis filminde küçük bir rol aldı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Elia Kazan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.