Genel Bilgiler
Alfred Jarry, 8 Eylül 1873'te Laval'de doğan ve 1 Kasım 1907'de Paris'te ölen Fransız oyun yazarı, romancı ve şairdir. Avangart, gerçeküstücü ve uyumsuz tiyatronun kurucusu sayılır.
Gençliği
Babası Anselme Jarry (1837-1895) alkolizmle boğuşan bir satıcıydı. Annesi Caroline (1842-1893) edebiyatla ilgileniyordu; ailesinde bir miktar delilik vardı ve annesi ile erkek kardeşi tımarhaneye kaldırılmıştı. 1888'de ailesiyle birlikte Rennes'e taşındı ve 15 yaşında liseye girdi. Öğretmenleriyle dalga geçmeyi seven Jarry, öğretmenlerinden birini örnek alarak Ubu Roi (Kral Übü) oyununu yazdı. Oyun önce Charles Morin adlı bir öğrencinin kaleme aldığı ve Jarry'nin tiyatroya uyarladığı Les Polonais adlı kukla oyunu olarak oynandı; Kral Übü'nün ilk versiyonu budur. Oyun 1896'da Lugné-Poe tarafından sahnelendi; sahne tasarımını Pierre Bonnard ile Toulouse-Lautrec yaptı.
Paris Yılları
17 yaşında bakalorya aldı ve École normale supérieure'e hazırlanmak için Paris'e taşındı. Okula kabul edilmedi, ancak özgün şiirleri ve düzyazılarıyla kısa sürede dikkat çekti. Çalışmalarının derlemesi Les Minutes de Sable Mémorial 1893'te yayımlandı. 1894'te askere çağrıldı, ancak tıbbi nedenlerle terhis edildi. Bundan sonra kendini tamamen edebî ve tiyatral akımlara adadı. Dönemin birçok bohemi gibi cinsel sınıflandırmayı reddetti. Şair Léon-Paul Fargue ile yaşadığı kısa ama tutkulu ilişkiyi yarı otobiyografik oyunu Haldernablou'da (1894) anlattı. Remy de Gourmont'un edebiyat dergisinde yazmaya başladı. 1898'de Pierre Bonnard ve Claude Terrasse ile birlikte Ubu Roi'nin kukla gösterilerinin yapıldığı Théâtre des Pantins'in kurucu ortağı oldu.
Sembolizm akımına kendini kaptıran Jarry'nin bu yıllarda ciddi bir alkol sorunu başladı. İşleri aksadığı için maddi sıkıntı çekti ve yanında silah taşımaya başladı. Son yıllarında Paris'teki bazı genç yazar ve sanatçılar için efsanevi bir figüre dönüştü; Guillaume Apollinaire, Picasso ve Max Jacob dairesine sık sık gidip gelmeye başladı. 1 Kasım 1907'de uyuşturucu ve alkol bağımlılığıyla ağırlaşan tüberküloz nedeniyle Paris'te öldü. Ölümünden sonra Picasso tabancasını aldı.
Etkisi
Jarry, burjuvazinin evrensel budalalığını, açgözlülüğünü ve canavarlığını taşlayan dev bir kukla boyutundaki Übü oyunlarıyla grotesk tiyatronun ve kara gülmece oyunlarının "babası" sayılır. Übü karakteri, ağzını her açtığında söze "merdre" diyerek başlamasıyla bilinir ve Rabelais'in Gargantua'sına benzetilir. Avangart tiyatro üzerinde geniş etki bıraktı; Dadacılığı ve Artaud'nun Vahşet Tiyatrosu'nu etkiledi. "İstisna yasalarını" inceleyen ve evreni buna göre açıklayan, "olanaksız çözümler bilimi" olarak adlandırdığı patafizik kuramıyla saçma tiyatrosu üzerinde derin etkiler bıraktı. Oyunları kukla oyunu olarak düşünüldüğü için pantomim yönü ağır basar; kaba konuşma, okul çocuğu argosu ve grotesk söyleşi gibi üsluplaştırılmış bir oyun dili ve açık biçim özellikleri taşır.
Benzer kişiler
- Boris Pasternak (Oyun Yazarı)
- Jean Genet (Oyun Yazarı)
- Jules Verne (Oyun Yazarı)
- Victor Hugo (Oyun Yazarı)
- Rainer Maria Rilke (Romancı)
- August Strindberg (Oyun Yazarı)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Alfred Jarry maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.