Fransız edebiyatının en aykırı kalemlerinden biri olan oyun yazarı ve romancı Jean Genet, 19 Aralık 1910 tarihinde Paris'te dünyaya gözlerini açtı. Hayatı boyunca toplumun dışladığı kesimleri odağına alan yazar, gayri meşru bir çocuk olarak doğmasının ardından annesi Camille Gabrielle Genet tarafından kimsesizler yurduna bırakıldı. Yaşamı boyunca suç ve sanat arasında gidip gelen Genet, dilin en kaba argo unsurlarını en görkemli edebi cümlelerle birleştirerek burjuva dünyasının ikiyüzlülüğünü ve toplumsal önyargılarını cesurca yüzlerine vurdu. 15 Nisan 1986'da Paris'teki mütevazı bir otel odasında kanser nedeniyle hayata veda edene dek, modern edebiyat sahnesinde derin izler bıraktı.
Sokakların ve Islahevlerinin Şekillendirdiği Bir Gençlik
Yedi yaşına geldiğinde Burgund yakınlarındaki Morvan bölgesinde tarımla uğraşan bir ailenin yanına yerleştirilen Jean Genet, çocuk yaştayken çevresine uyum sağlamakta zorlandı. Henüz on yaşındayken hırsızlık yapmaya başlayan Genet, bu suç nedeniyle defalarca hakim karşısına çıktı. Topluma ayak uyduramayan genç, on altı yaşındayken ünlü Mettray ıslahevine gönderildi. 1926 yılında bu kurumda üç ay kalan Genet, serbest kaldıktan sonra da uslanmadı ve reşit olana dek sürecek ikinci hapis dönemine başladı. Buradaki zorlu ve sert yaşam koşulları, onun gerçek bir suçlu olarak olgunlaşmasına yol açtı. 1929 yılında bu cezaevinden firar ederek yabancılar lejyonuna katıldı fakat hırsızlık alışkanlığından vazgeçmediği için oradan da kaçtı. Yaşamını sürdürebilmek için Barselona'nın arka sokaklarında ve Marsilya limanlarında serserilik, hırsızlık ve fuhüş yaptı. 1937'de Fransa'ya geri dönen Genet, suç dünyasına tekrar adım attı. Beş yıllık bir zaman diliminde hırsızlık ve fuhüşla geçinirken, tam on dört kez hapis cezasına çarptırıldı.
Hücreden Edebiyat Zirvesine ve Özgürlüğe Adım
Tekrar demir parmaklıklar ardına girdiği 1942 yılı, yazarın edebi dehasının olgunlaştığı dönem oldu. Hücrede kaleme aldığı ilk şiirinin ardından, Çiçeklerin Meryem Anası (Notre-Dame des Fleurs) ve Gülün Mucizesi (Miracle de la Rose) romanları okurla buluştu. Yazar, 1948 tarihli otobiyografik eseri Hırsızın Günlüğü (Journal du voleur) ve diğer romanlarında, kendi cinsel kimliği ile toplumsal dışlanmışlığını açıkça işledi. Genet bu eserlerinde suçun, fuhuşun ve şiddetin hakim olduğu bir evrenin tablosunu çizdi. 1944'te yazdığı Çiçeklerin Meryem Anası romanında geri dönüş tekniklerini kullanarak, takma adı Çiçeklerin Meryem Anası olan on altı yaşındayken katil olan bir karakterin öyküsünü kendine özgü anlatımıyla aktarırken, onu adeta kutsal bir aziz ve ermiş katına çıkardı, okuyucunun gözünde akladı. Ancak işlediği suçlar nedeniyle 1948 yılında hırsızlık, yankesicilik, kaçakçılık ve kadın satıcılığı suçlarından onuncu kez yargılanarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Jean Genet'in bu zor durumdan kurtulmasını, eserlerini hayranlıkla takip eden ünlü entelektüeller sağladı. Andre Gide, Jean Cocteau ve Jean-Paul Sartre, Fransa Cumhurbaşkanı Vincent Auriol'a ortak bir af dilekçesi sunarak yazarın serbest kalmasını sağladılar. Özgürlüğüne kavuşan Genet, bir daha yeraltı dünyasına dönmeyerek kendini tamamen edebiyata adadı.
Sahnede İsyan ve Mazlumların Yanında Bir Aktivist
Genet, edebi yaşamında bireysel hikayelerden toplumsal meselelere yöneldi. Tiyatro oyunlarında ezilen ve toplum dışına itilen grupları temsil eden karakterler yarattı. Büyük Gözaltı oyununda tutsakları, Balkon'da genelev sakinlerini, Hizmetçiler'de hanımlarını ortadan kaldırmak isteyen hizmetçileri ve Zenciler oyununda ise Batı uygarlığının baskısı altındaki siyah derilileri konu edindi. Yeryüzünün egemen güçlerini alaycı ve acımasız bir üslupla yerdiği Balkon eseri, yazarın en sarsıcı tiyatro oyunu kabul edilir. Nitekim bu oyun Türkiye'de de ses getirerek 1998'de Tiyatro Stüdyosu tarafından sahnelendi. Yazar, sadece edebiyatıyla değil, toplumsal muhalefetiyle de adından söz ettirdi. 1968 Mayıs olaylarında öğrencileri destekledi, Vietnam Savaşı'nda Amerikan solunun yanında durdu. Irkçılığa karşı Kara Panterler'e ve İsrail'e karşı Filistin mücadelesine destek veren Genet, bu dönemdeki röportaj ve yazılarını Türkçe Açık Düşman adlı kitapta topladı. Son yıllarını gırtlak kanseriyle mücadele ederek geçiren Jean Genet, 15 Nisan 1986'da 76 yaşındayken Paris'te bir otel odasında yaşama veda etti.
Edebiyat Dünyasına Bıraktığı Ölümsüz Eserler
Romanlar
- Notre-Dame des fleurs (Çiçeklerin Meryem Anası) - 1944
- Miracle de la rose (Gülün Mucizesi) - 1946
- Pompes Funèbres (Cenaze Töreni) - 1947
- Querelle de Brest (Denizci) - 1947
- Journal du voleur (Hırsızın Günlüğü) - 1948
Tiyatro Oyunları
- Haute surveillance (Büyük Gözaltı / Sıkıgözetim) - 1947
- Les bonnes (Hizmetçiler) - 1947
- Le balcon (Balkon) - 1956
- Les nègres (Zenciler) - 1958
- Les paravents (Paravanlar) - 1961
Düz Yazı ve Diğer Çalışmaları
- L’Atelier d’Alberto Giacometti (Giacometti'nin Atölyesi) - 1986
- Un captif amoureux (Sevdalı Tutsak) - 1986
- Açık Düşman (Seçme Yazılar ve Söyleşiler)
- Tek Başına (Şatila'da Dört Saat)