Kimdir?
Jean-Paul Charles Aymard Sartre, 21 Haziran 1905'te Paris'te doğdu, 15 Nisan 1980'de yine Paris'te öldü. Felsefi içerikli romanlarının yanı sıra kendine özgü biçimde geliştirdiği varoluşçu felsefesiyle tanınır. Varoluşçu Marksizm anlayışı ve siyasetteki etkinlikleriyle de 20. yüzyıla damgasını vuran düşünürlerden biri oldu. Anlatıcı, denemeci, romancı, filozof ve eylemci kimliğiyle yalnızca Fransız aydınlarının bir temsilcisi olmakla kalmadı, özgün bir entelektüel tanımının da temsilcisi oldu.
Eğitimi ve savaş yılları
Babasını küçük yaşta yitiren Sartre, annesinin ailesinin yanında büyüdü. Olgunluk sınavını Louis-le-Grand Lisesi'nde verdi; eğitimini Ecole Normale Supérieure'de, İsviçre'deki Fribourg Üniversitesi'nde ve Berlin'deki Fransız Enstitüsü'nde sürdürdü. Çeşitli liselerde öğretmenlik yaptı ve 1928'de Simone de Beauvoir ile tanıştı. 1939'da II. Dünya Savaşı başlayınca Fransız ordusunda meteorolog olarak hizmet verdi. 1940'ta Almanlar tarafından yakalanıp dokuz ay tutuklu kaldı, ardından Direniş hareketine katıldı. Sinekler adlı oyunu bu koşullarda yazıldı ve sahnelendi; felsefesini açıkladığı Varlık ve Hiçlik de bu dönemde, 1943'te yayımlandı.
Savaş sonrası ve siyasi tutumu
1945'te öğretmenliği bıraktı ve edebi-politik dergi Les Temps Modernes'i çıkarmaya başladı. Kitaplarının neredeyse tümü edebi ve politik sorunları işleyen kuramsal metinlerdi. Savaştan sonra özellikle politik etkinlikleriyle öne çıktı. Soğuk Savaş boyunca birçok eleştirisine rağmen Sovyetler Birliği'ni destekledi, Fransa'nın Cezayir'e karşı yürüttüğü savaşa karşı çıktı. Hep sol politik görüşe yakın oldu; 1956'da Macaristan'ın Sovyetler Birliği tarafından işgaline kadar Fransız Komünist Partisi'ni destekledi, sonra desteğini çekti. 1960'ların sonunda kurulu komünist partileri reddettiği için Maocuları destekledi, ancak daha sonra onlarla ittifak içinde olduğunu reddetti. Mayıs olaylarından sonra, tüm kitapları yeniden okunursa hiç değişmediğinin, hep anarşist kaldığının anlaşılacağını söyledi.
Nobel'i reddetmesi ve diğer etkinlikleri
1964'te kendisine verilmek istenen Nobel Edebiyat Ödülü'nü geri çevirdi ve bu ödülü ilk reddeden kişi oldu; bunun hem yapıtlarına hem politik konumuna zarar vereceğini düşünüyordu. "121'ler Manifestosu" olarak bilinen bildirgeyi imzaladı ve 1961-1962'deki büyük gösterilere katıldı. 1966-67'de Vietnam Savaşı'ndaki katliamları sorgulamak üzere kurulan Russell Mahkemesi'nin başkanlığını yaptı. 1968 olayları, kendi fikirlerini ve geleneksel entelektüel konumlarını sorguladığı bir dönem oldu. Sovyetlerin Prag'a müdahalesi ve Fransa'daki öğrenci hareketleri üzerine teorik politik alanı yeniden değerlendirmeye başladı ve 1973'te Libération'u kurdu.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Jean-Paul Sartre maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.