Edebiyat tarihinin en sıra dışı ve çok yönlü simalarından biri olan Fransız yazar, yönetmen, aktör, şarkıcı ve çevirmen Boris Vian, 10 Mart 1920 tarihinde Fransa'nın Ville-d'Avray kasabasında hayata gözlerini açtı. Yeraltı edebiyatının kült yapıtlarına imza atan bu dahi isim, takma adlarla kaleme aldığı sansasyonel eserleri ve caz müziğine olan derin tutkusuyla 23 Temmuz 1959'daki erken ölümüne dek fırtınalı bir yaşam sürdü. Henüz 39 yaşındayken aramızdan ayrılan Vian, ardında edebiyatı ve sanatı derinden sarsan benzersiz bir miras bıraktı.
Boris Vian, sanat dünyasında tek bir alanla sınırlı kalmayıp çok sayıda farklı alanda üretkenlik göstermiştir. Yazarın aktif olarak icra ettiği başlıca roller şunlardır:
- Yazarlık
- Yönetmenlik
- Aktörlük
- Şarkıcılık
- Çevirmenlik
Hastalıkların Gölgesinde Geçen Çocukluk ve Caz Tutkusu
Boris Vian, amatör bir müzisyen olan Yvonne Ramenez ile babadan kalma mirasla geçinen Paul Vian çiftinin dört çocuğundan ikincisiydi. Çocukluk yılları maalesef ciddi sağlık sorunlarıyla mücadele etmekle geçti. Bu hassas durum, eğitim hayatının bir dönemini evde sürdürmesine neden oldu. Henüz 12 yaşındayken yakalandığı tifo hastalığı, yaşamı boyunca yakasını bırakmayacak olan kalp rahatsızlıklarının da kapısını araladı. Vian'ın kalbinde kalıcı hasarlar bırakan bu kronik süreç, onun ömrünün son anına kadar en büyük yükü haline geldi.
Sağlık sorunlarına rağmen yaşama ve sanata olan tutkusu asla eksilmedi. 1932 ile 1937 yılları arasında Lycee Hoche okulunda eğitim gören Vian, 1936'da yaşamına bambaşka bir yön verecek olan caz müziğiyle tanıştı. Bu tutku öyle büyüktü ki, yalnızca bir yıl sonra meşhur Hot Club de France çatısı altında trompet çalmaya başladı. Lise eğitimini tamamladıktan sonra, Jean-Paul Sartre'ın da eğitim gördüğü meşhur Lycee Condorcet okuluna kaydoldu. Burada 1937-1939 yılları arasında yoğun bir matematik eğitimi aldı. Özel hayatında da adımlar atan Vian, 1941 yılında Michelle Leglise ile hayatını birleştirdi. Bundan bir sene sonra ise üniversiteden maden mühendisi diploması alarak mezun oldu.
Edebi Yükseliş, Vernon Sullivan ve Büyük Skandal
Mühendislik kariyerinden ziyade edebiyata yönelen Vian, ilk eserini 1943 yılında Trouble dans les andains adıyla yayımladı. Asıl büyük patlamasını ise 1946 yılında yayımlanan ve günümüzde de yazarın başyapıtı kabul edilen Günlerin Köpüğü ile Pekin'de Sonbahar romanlarıyla gerçekleştirdi. Bu kitaplar, onun edebiyat dünyasında büyük bir popülarite kazanmasını sağladı. Ancak aynı yıl Vernon Sullivan takma ismiyle kaleme aldığı Mezarlarınıza Tüküreceğim adlı eseri, kelimenin tam anlamıyla büyük bir sansasyona yol açtı. Kısa sürede 100.000'den fazla satan bu kitap, Fransız hükümetinin sert tepkisiyle karşılaştı. Eser yasaklanırken, yazar 100.000 Frank tutarında büyük bir para cezasına çarptırıldı. Vernon Sullivan imzasıyla Mezarlarınıza Tüküreceğim dışında, Kırmızı Ot romanının da dahil olduğu toplam dört adet kitap yayımladı.
Sadece roman yazmakla kalmayan sanatçı, öyküler ve tiyatro oyunları da üretti. Eş zamanlı olarak Fransız caz dünyasında adını duyurmaya devam ediyordu. Claude Abadie topluluğuna katılarak trompet çalan Vian, yazdığı caz makaleleri ve yaptığı çevirilerle caz müziğinin Fransa'da sevilip gelişmesinde öncü rol oynadı. Gönül ilişkileriyle de dikkat çeken sanatçı, 1950 yılında bir müzikal etkinlikte karşılaştığı İsveçli dansçı Ursula Kübler ile tutkulu bir aşk yaşadı. Bu aşk uğruna Michelle Leglise'den ayrılan Vian, 1954 yılında Kübler ile ikinci evliliğini gerçekleştirdi.
Edebi Sessizlik, Son Yıllar ve Hazin Son
Edebi üretkenliğinin zirvesindeyken, 1953 yılında yayımladığı Yürek Söken adlı son romanı, ne yazık ki eleştirmenlerden olumsuz yorumlar aldı. Bu durum yazarın şevkini kırdı ve Vian roman yazmayı tamamen bıraktı. 1956 senesinde, eski eseri Pekin'de Sonbahar'ın genişletilmiş bir versiyonunu çıkarmak dışında yeni bir edebi ürün ortaya koymadı. Aynı yıl geçirdiği ağır akciğer ödemi nedeniyle hayatı tehlikeye girse de bu badireyi atlatmayı başardı. Ancak stresli ve yoğun yaşam temposundan hiçbir zaman taviz vermedi. Çocukluğundan beri peşini bırakmayan kalp rahatsızlıkları, stresli yaşam tarzı ve zayıflayan metabolizması en sonunda bu ağır yükü taşıyamaz hale geldi.
Fransız sanatının bu asi dehası, 23 Temmuz 1959 tarihinde hayata veda etti. Boris Vian, vefat ettiği sırada kendi yazmış olduğu Mezarlarınıza Tüküreceğim kitabından sinemaya uyarlanan filmin galasındaydı. Sinema salonunda aniden fenalaşarak can veren yazarın hayata karşı söylediği son sözler ise 'Bu oyuncular mı Amerikalı? Hadi ordan' şeklinde oldu. Vian, arkasında hem edebiyatta hem de caz müziğinde derin izler bırakan, asla unutulmayacak fırtınalı bir yaşam öyküsü bıraktı.