Dünya edebiyatının en büyük ustalarından İvan Sergeyeviç Turgenyev, 28 Ekim 1818'de Rusya'nın Orel şehrinde varlıklı bir ailede doğdu. Kendisi de toprak sahibi bir asilzadeydi. Buna rağmen, köylülerin yaşadığı fukaralığa sessiz kalamadı. Eserlerinde Rus aristokratları ile köleler arasındaki uyuşmazlığı son derece gerçekçi biçimde işledi. Roman, öykü ve tiyatro türlerinde yazan usta yazar, edebiyatı sosyal değişimin temel aracı olarak gördü. O, döneminin tüm toplumsal çelişkilerini yapıtlarına nakşetmeyi başardı.
Saraydan Berlin'e Uzanan Eğitim Yılları
İvan Sergeyeviç'in annesi Varvara Petrovna Lutovina, babası ise Süvari albayı Sergei Nikoleviç Turgenyev'dir. Geleceğin büyük yazarı, henüz küçük bir çocukken özel öğretmenlerden dersler almaya başladı. Aynı zamanda olağanüstü zekası sayesinde Almanca, İngilizce ve Fransızca dillerini ana dili gibi konuşmayı öğrendi. Ailesi 1827 yılında Moskova'ya taşınma kararı aldı. Bu şehirde eğitimini sürdüren genç İvan, henüz on beş yaşındayken Moskova Üniversitesi'ne adım attı. Ancak ertesi yıl, 1836'da babasını kaybetti. Bu büyük acının ardından kaydını St. Petersburg Üniversitesi'ne aldırdı. Rus dili ve edebiyatı eğitimi gördüğü Felsefe Fakültesi'nin edebiyat dalını 1836 yılında çok iyi bir dereceyle tamamladı. Felsefe eğitimine duyduğu derin ilgi onu Almanya'ya yönlendirdi. Başarılı genç yazar, 1838 ile 1841 yılları arasında Berlin Üniversitesi'nde felsefe okuyarak entelektüel birikimini zirveye taşıdı.
Edebi Arayışlar, Sürgün ve Hakikatin Peşinde
Almanya dönüşünde fırtınalı bir yaşam onu bekliyordu. Turgenyev, 1842 yılında evlilik dışı bir çocuk sahibi oldu. Ardından St. Petersburg'a dönerek iki yıl süresince İçişleri Bakanlığı'nda memur olarak çalıştı. Tam bu süreçte yazdığı Paraşa adlı şiiri büyük ses getirdi. Bu eser, onun ünlü eleştirmen Vissarion Belinski gibi edebiyat dünyasının önde gelen isimleriyle tanışmasını sağladı. Böylece Rus edebiyat çevrelerine güçlü bir giriş yaptı. İlk öyküsü olan Andrey Kolosov ise 1844 yılında yayımlandı. Ayrıca edebi tutkusunun peşinden gitmek isteyen yazar, ertesi yıl bakanlıktaki görevinden istifa etti. Fransa seyahatinde tanşştığı ünlü yazar Gustave Flaubert ile kurduğu dostluk, onun gerçekçilik akımına yönelmesinde büyük rol oynadı. 1847 yılında Sovremennik (Çağdaş) dergisinde yayımlanan Hor ve Kaliniç öyküsü ise onun edebi dehasının yeni bir kanıtıydı.
Hayatındaki kırılma noktalarından biri 1850 yılında annesini kaybetmesi oldu. Bu dönemde Lüzumsuz Bir Adamın Günlüğü ile Köyde Bir Ay adlı yapıtlarını kaleme aldı. 1852 yılında yayımladığı Bir Avcının Notları adlı eseriyle büyük bir şöhrete ulaştı. Gençliğinde vaktinin çoğunu avcılıkla geçiren Turgenyev, bu vesileyle aristokrat çevresinden çıkıp köylülerle, serflerle ve tüccarlarla doğrudan iletişim kurmuştu. Onların çileli yaşam tarzını, dilini ve Rusya'daki adaletsiz derebeylik düzenini yakından gözlemleme şansı buldu. Bu gözlemleri ona eşsiz bir anlatım gücü kazandırdı. Ancak muhalif duruşu sarayın tepkisini çekiyordu. Yakın dostu Nikolay Vasilyeviç Gogol'ün 4 Mart 1852'deki vefatı üzerine yazdığı etkileyici yazı ve aynı yıl çıkan avcılık öyküleri sebebiyle tutuklandı. Bir ay hapiste kaldıktan sonra Spasskoe'deki malikanesine zorunlu sürgüne gönderildi.
Uluslararası Başarılar ve "Babalar ve Oğullar"
Sürgün günlerinin ardından edebiyatta altın çağı başladı. Rus edebiyatının bir diğer devi olan Lev Tolstoy ile ilk kez 1855 yılında St. Petersburg'da bir araya geldi. 1855 yılında yazdığı ilk romanı Rudin, 1856'da yayımlandı. Bu süreçte Avrupa seyahatlerine ağırlık verdi; Paris, Berlin ve Londra gibi merkezleri gezdi. Batı ile Doğu arasında sıkışan Rus aydınlarını tahlil ettiği Asilzade Yuvası romanı ise 1859 yılında okuyucuyla buluştu. Annesinin ölümüyle kendisine kalan geniş arazileri serfler arasında paylaştırdı. Kalan yüklü miras sayesinde maddi sıkıntılardan tamamen kurtuldu. Kendisini tamamen yazmaya adayarak başyapıtı Babalar ve Oğullar üzerinde çalıştı. 1862 yılında yayımlanan bu eser, dünya edebiyatında nihilizm kavramını işleyen ilk roman olma özelliğini taşır. Roman, kuşaklar arası fikir çatışmalarını sarsıcı bir dille ortaya koydu.
Aşkın Gölgesinde Son Yıllar ve Edebi Miras
İvan Turgenyev'in özel yaşamı büyük ölçüde tek bir kadına adanmıştı. Otuzlu yaşlarında tanşştığı piyanist ve şarkıcı Pauline Viardot, onun hayatındaki en derin, umutsuz ve unutulmaz aşk oldu. Viardot evli olduğu için bu beraberlik yarı fiziksel, yarı duygusal gelgitlerle uzun yıllar boyunca devam etti. Hayatı boyunca hiç evlenmeyen Turgenyev, bu derin aşka sadık kaldı. Yazdığı Bozkırda Bir Kral Lear (1870) ve Ham Toprak (1877) gibi eserlerin eleştirmenlerden soğuk tepkiler alması onu derinden yaraladı. Kendisini mutsuz hisseden usta yazar, Rusya'yı tamamen terk ederek Paris'e, sevgilisi Pauline'in yakınlarına yerleşti. Buna rağmen ülkesinde çok seviliyordu. 1879'da Rusya'yı son ziyaretinde coşkuyla karşılandı ve aynı yıl Oxford Üniversitesi'nden fahri doktora unvanı aldı. Bir yıl sonra Moskova'daki Puşkin anıtının açılışında tarihi bir konuşma yaptı. Rus gerçekçiliğinin kurucularından olan büyük sanatçı, 3 Eylül 1883'te Fransa'da Paris yakınlarındaki Bougival kasabasında 65 yaşında hayata gözlerini yumdu. Vasiyeti üzerine cenazesi Rusya'ya getirilerek hayranı olduğu dostu Vissarion Belinski'nin yanına defnedildi.
İvan Turgenyev'in En Seçkin Eserleri
Edebiyat dünyasına ölümsüz miraslar bırakan İvan Turgenyev'in en önemli eserleri kronolojik olarak şu şekildedir:
- 1852 - Bir Avcının Notları (Öykü)
- 1855 - Rudin (Roman)
- 1855 - Asilzade Yuvası (Roman)
- 1858 - Arefe (Roman)
- 1860 - İlk Aşk (Roman)
- 1862 - Babalar ve Oğullar (Roman)
- 1867 - Tuğbay (Öykü)
- 1870 - Duman (Roman)
- 1870 - Bozkırda Bir Kral Lear (Öykü)
- 1876 - Bakir Toprak (Roman)
Unutulmaz İvan Turgenyev Sözleri
Rus gerçekçiliğinin usta kaleminin zihninden dökülen ve derin felsefi anlamlar taşıyan bazı sözleri şunlardır:
- "İrade, özgürlükten daha değerli olan tek şeydir."
- "Ölüm eski bir olaydır, ama her insana yeni görünür."
- "Bazı yaralar vardır ki, kapanmış olsalar bile dokununca sızlarlar."
- "Beni unutursunuz! Ölüler Canlılar'a arkadaş olamaz..."
- "Hıristiyanlığın sana yardımı dokunmuyorsa, sen de filozof ol, kalender bir filozof!"