Ailesi ve çocukluğu
Alfred Bernhard Nobel, 21 Ekim 1833'te Stokholm'de doğdu. Varlıklı bir aileden gelen Andriette Ahlsell ile mühendis Immanuel Nobel'in üçüncü oğluydu. Doğduğunda babası iflas etmişti, bu nedenle ailenin maddi durumu iyi değildi. Aile 1837'de Finlandiya'ya, 1842'de Sankt-Peterburg'a taşındı. Burada babası bir atölye açtı, annesi bir bakkal dükkânı işletti; Immanuel Nobel Sankt-Peterburg'da büyük başarı kazandı ve Rus ordusu için silah üretmeye başladı. Alfred özel öğretmenlerden eğitim aldı, doğa bilimleri, dil ve edebiyat alanlarına yoğunlaştı. 17 yaşına geldiğinde İsveççe, Rusça, Fransızca, İngilizce ve Almancayı akıcı konuşuyordu. Fizik ve kimyanın yanı sıra İngiliz edebiyatına ve şiire de ilgi duyuyordu; bu, onun mühendis olmasını isteyen babasının pek hoşuna gitmiyordu.
Nitrogliserin çalışmaları
Babası onu kimya mühendisliği eğitimi görmesi için yurtdışına gönderdi. İki yıl içinde İsveç, Almanya, Fransa ve ABD'de bulundu. Paris'te dönemin ünlü kimyageri T. J. Pelouze'nin laboratuvarında çalıştı ve güçlü bir patlayıcı sıvı olan nitrogliserini keşfeden İtalyan kimyager Ascanio Sobrero ile tanıştı. Nitrogliserin baruttan daha güçlüydü, ancak basınç ve sıcaklıkla kolayca patlıyordu. 1852'de ailesi tarafından Sankt-Peterburg'a geri çağrıldı. Kırım Savaşı'nın sona ermesiyle Rus ordusu baba Nobel'in işletmesinden sipariş vermeyi kesince baba bir kez daha iflas etti ve iki oğlu Alfred ve Emil ile Stokholm'e döndü. Alfred 1863'ten itibaren nitrogliserin çalışmalarını Stokholm'de sürdürdü. 1864'te bir patlama oldu; küçük kardeşi Emil dahil dört kişi hayatını kaybetti. Alfred'in Stokholm sınırları içinde çalışması yasaklandı ve çalışmalarını Mälaren Gölü yakınlarındaki bir mavnada sürdürdü.
Buluşları
1865'te yeni bir fabrika, bir süre sonra ikinci fabrikasını kurdu. 1864'te araştırmalarının sonucunu aldı ve dinamit barutunu buldu. 1877'de Balistit adını verdiği yeni bir barut türünü tasarladı. 1879'da Paris yakınlarındaki Sevran'da kurduğu laboratuvarda, eşit miktarda nitrogliserin ile nitroselüloz karışımından oluşan, dumansız barut olarak adlandırdığı itici barutu geliştirdi. Birkaç yıl sonra kordit adlı patlayıcı konusunda İngiliz hükûmeti aleyhine dava açtı, ancak davayı kaybetti. Aleyhindeki kampanyalar sonucunda Paris'ten ayrıldı, İtalya'nın San Remo şehrine yerleşti ve laboratuvarını oraya taşıdı.
Ölümü ve Nobel Ödülleri
10 Aralık 1896'da San Remo'da beyin kanaması sonucu öldü. Buluşlarının insanın yıkım gücünü artırması nedeniyle yaşamının geri kalanında pişmanlık duyduğu söylenir; öldüğünde bir gazete "Ölüm taciri öldü" başlığını kullandı. Vasiyetinde mirasının Nobel Ödülleri'nin kurulmasında kullanılmasını ve 33.200.000 kronun her yıl insanlığa hizmet edenlere sunulmasını istedi. Ödüller fizik, kimya, tıp veya fizyoloji, edebiyat ve barış dallarında verilecekti. Vasiyet önceleri büyük tartışma yarattı, ancak İsveç hükûmetinin 1900'de Nobel Vakfı'nı kurmasıyla ödüller düzenli verilmeye başlandı. İsveç Bankası 1968'de anısına bir ekonomi ödülü vermeye karar verdi; ödül ilk kez 1969'da verildi. Ödüller her yıl onun ölüm tarihi olan 10 Aralık'ta verilir. Sentetik element nobelyum da onun adını taşır.
Benzer kişiler
- John Logie Baird (Mühendis)
- Alexander Graham Bell (Mühendis)
- Dmitriy Mendeleyev (Kimyager)
- Joseph Wilson Swan (Kimyager)
- El Cezeri (Mühendis)
- George Cayley (Mühendis)
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Alfred Bernhard Nobel maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.