Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde doğan Türk-Amerikalı doktor, akademisyen, biyokimyacı ve moleküler biyologdur. Ekim 2026 itibarıyla 80 yaşındadır. 2015'te Tomas Lindahl ve Paul L. Modrich ile birlikte DNA onarımına ilişkin çalışmaları nedeniyle Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldü.
İlk yılları ve eğitimi
Orta gelirli çiftçi bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak doğdu. İlk ve orta öğrenimini Mardin'de tamamladı. Lise yıllarında futbolla ilgilendi, son sınıfta futbolcu olmaktan vazgeçerek yükseköğrenimi için İstanbul'a gitti. 1963'te girdiği İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi'nden 1969'da birincilikle mezun oldu. İki yıl Savur'da sağlık ocağında hekimlik yaptı.
Bilimsel kariyeri
Bir NATO-TÜBİTAK bursuyla önce Johns Hopkins Üniversitesi'ne gitti ve orada bir buçuk yıl araştırmalarını sürdürdü; uyum sorunları yaşayınca Türkiye'ye döndü. ABD'de eğitimini tamamlamak istediğinden Dallas'taki Teksas Üniversitesi'ne geçti, moleküler biyoloji programına ve Claud Stanley Rupert'ın laboratuvarına katıldı. Burada danışmanı Rupert ile fotoliyaz adlı bir geni klonladı ve genetik mühendisliğiyle bakterilerde yüksek oranda çoğalttı. Bu genin kodladığı enzim, ultraviyole ışığıyla zarar görmüş DNA'yı onarıyordu. Bu buluş, 1977'de doktora derecesini almasını sağladı.
1977-1982 arasında Yale Üniversitesi tıp fakültesinde çalıştı; bu dönemde fotoliyaz çalışmalarına ara vererek nükleotit kesim onarımı araştırmalarına başladı. 1997'den itibaren Kuzey Karolina eyaletindeki Chapel Hill'de, Kuzey Karolina Üniversitesi biyokimya ve biyofizik bölümünde çalışmalarını sürdürmektedir. DNA onarımı, hücre dizilimi, kanser tedavisi ve biyolojik saat üzerinde çalışan Sancar, 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımladı. Geliştirip adlandırdığı maxicell tekniği ile excinuclease terimleri, Oxford Üniversitesi'nin Biyokimya ve Moleküler Biyoloji Sözlüğü'ne girdi.
Ödüller ve üyelikler
2001'de Amerikan Kimya Cemiyeti'nin verdiği Kuzey Karolina Seçkin Kimyager Ödülü'nü aldı. 2005'te ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne seçildi ve bu akademiye seçilen ilk Amerikalı Türk bilim insanı oldu. Ardından eşiyle birlikte Aziz ve Gwen Sancar Vakfı'nı kurdu ve ABD'de okuyan Türk öğrencilere yardım etmek, Türk-Amerikan ilişkilerini geliştirmek amacıyla Carolina Türk Evi adlı öğrenci misafirhanesini açtı. 2006'da Türkiye Bilimler Akademisi'ne asli üye seçildi. 19 Ocak 2025'te TÜRKSOY Genel Sekreteri Sultan Raev, kendisine Türk Dünyasının Kültür Elçisi nişanını takdim etti. Sancar, Türkiye ve ABD vatandaşıdır ve biyokimya profesörü Gwen Boles Sancar ile evlidir.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Aziz Sancar maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.