Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde, bir çiftçi ailesinin yedinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Hücrelerin hasar gören DNA'yı nasıl onarıp genetik bilgisini koruduğunu ortaya koyan çalışmalarıyla bilim dünyasına damgasını vurdu ve 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldü. Türkiye'den Nobel kazanan ilk bilim insanı olma unvanını taşıyan Sancar, bugün Kuzey Carolina Üniversitesi'nde Biyokimya ve Biyofizik bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaya devam etmektedir.
Eğitim Yılları ve Yurt Dışına Açılan Kapı
Sancar'ın eğitim serüveni, ilkokulun üçüncü sınıfında kendisinden dokuz yaş büyük ağabeyi Kenan Sancar'ın yanına, Ankara'ya taşınmasıyla yeni bir boyut kazandı. Ortaokul ve lise yıllarını yeniden Savur ve Mardin'de tamamladı; ardından girdiği İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden 1969'da mezun oldu. Diplomasının hemen ardından memleketine dönerek Savur'daki bir sağlık ocağında iki yıl pratisyen hekim olarak görev yaptı. Bu deneyim, onu biyomedikal araştırmaların temel mekanizmalarına yöneltti. TÜBİTAK bursuyla ABD'ye giderek Teksas Üniversitesi'nde Moleküler Biyoloji alanında doktorasını 1977'de tamamladı. Doktora tezinin odağı da ilerleyen yıllarda Nobel'e taşıyacak alan olan DNA onarımı oldu.
Akademik Kariyer ve Bilimsel Miras
Doktoranın ardından Yale Üniversitesi'nde doçentlik sürecini sürdüren Sancar, 1982'de UNC Chapel Hill'e geçerek burada DNA onarımı, hücre döngüsü, kanser tedavisi ve biyolojik saat konularında araştırmalarını yoğunlaştırdı. Kariyeri boyunca 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımladı. 2005'te ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne, 2006'da ise Türkiye Bilimler Akademisi'ne asıl üye seçildi. Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi üyeliği de bu dönemde akademik çevrelerce tescillenen bir tanınırlığın göstergesi oldu.
Nobel Ödülü ve Toplumsal Sorumluluk
2015 yılında İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, DNA onarım mekanizmalarını moleküler düzeyde haritalayan çalışmaları gerekçesiyle Nobel Kimya Ödülü'nü Sancar'a, İsveçli Tomas Lindahl ve Amerikalı Paul Modrich ile birlikte verdi. Sancar, bilimsel üretimiyle sınırlı kalmadı; eşi Gwen Boles Sancar ile birlikte Carolina'da Türk Evi adlı bir öğrenci misafirhanesi kurdu ve Aziz & Gwen Sancar Vakfı aracılığıyla ABD'deki Türk öğrencilere burs desteği sağlarken Türkiye-Amerika ilişkilerinin güçlenmesine katkı sundu.
- 2015 — Nobel Kimya Ödülü
- 2007 — Vehbi Koç Ödülü
- 2004 — Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi Ödülü
- 1997 — TÜBİTAK Ödülü
- 1995 — ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü Ödülü
- 1990 — Amerikan Fotobiyoloji Derneği Ödülü
- 1984 — ABD Ulusal Bilim Vakfı Genç Araştırmacı Ödülü