Gerolamo Cardano Kimdir?

Hayatı

Gerolamo Cardano, 24 Eylül 1501'de Lombardiya'daki Pavia'da doğdu ve 21 Eylül 1576'da Roma'da öldü. Matematik, tıp, biyoloji, fizik, kimya, astroloji, astronomi, felsefe, edebiyat ve kumarbazlık gibi birçok alanda yetkinliği olan bir İtalyan polimattı. Bilim üzerine 200'den fazla eser yazdı. Matematiksel açıdan yetenekli bir hukukçu olan ve Leonardo da Vinci'nin yakın arkadaşı Fazio Cardano'nun gayrimeşru çocuğuydu. Sık sık hastalanan, babası tarafından sert yetiştirilen bir çocukluk geçirdi. Hekim Koleji'ne başvurdu, ancak kavgacı ünü ve gayrimeşru doğumu yüzünden kabul edilmedi. Milano'da doktorluk ruhsatı alamayınca ruhsatsız doktorluk yaptığı Piove di Sacco kasabasına yerleşti ve 1531'de Lucia Banderini ile evlendi. Sonra Milano'da matematik öğretmenliği edindi, tıp lisansını aldı ve şehrin en çok aranan doktorlarından biri oldu; 1536'da öğretmenliği bırakabildi.

Matematik

Cardano, 1539'da Milano'da Practica Arithmetica'yı bastırdı. 1545 tarihli Ars Magna (Büyük Sanat) adlı kitabında Avrupa'da negatif sayıları sistematik olarak kullanan ilk matematikçi oldu. Kitapta Scipione del Ferro'nun kübik denklem çözümünü ve öğrencisi Lodovico Ferrari'nin kuartik denklem çözümünü, onlara atıf yaparak yayımladı. Kübik denklemin özel bir durumunun çözümü kendisine 1539'da Niccolò Fontana Tartaglia tarafından şiir biçiminde iletilmişti; Tartaglia daha sonra Cardano'nun bunu açıklamayacağına yemin ettiğini ileri sürdü ve ikisi arasında on yıl süren bir tartışma yaşandı. Cardano, özelliklerini tam anlayamasa da bugün karmaşık sayılar denen sayıların varlığını kabul etti. Binom katsayısını ve binom teoremini Batı dünyasına tanıttı.

Olasılık ve kumar

Cardano para sıkıntısı çektiği dönemlerde başarılı bir kumarbaz ve satranç oyuncusu olarak geçindi. Şans oyunları üzerine 1560 civarında yazdığı, ancak ölümünden sonra 1663'te yayımlanan Liber de ludo aleae (Şans Oyunları Kitabı), olasılığın ilk sistematik incelemesi sayılır ve hile yöntemleri üzerine bir bölüm de içerir. Olasılığın temel kavramlarını zar atma oyunuyla açıkladı; olumlu sonuçların olumsuz sonuçlara oranı olarak olasılıklar oranı tanımının geçerliliğini gösterdi.

İcatları ve diğer çalışmaları

Birçok mekanik düzeneği kısmen icat etti ve tanımladı: şifreli kilit, kriptografik bir yazı aracı olan Cardan ızgarası, gimbal ve değişik açılarda dönme hareketini ileten, bugün araçlarda kullanılan Kardan mili. 1570'te De proportionibus kitabında hiposikloidlere önemli katkılarda bulundu. Hidrodinamikle ilgilendi ve gök cisimleri dışında sürekli hareketin olanaksız olduğunu savundu. 1550'de bilimsel konuları içeren iki ansiklopedi yayımladı, 1551'de kehribarın hafif maddeleri çekmesini fark ederek elektrik ile manyetizma arasında ilk bağlantıyı kurdu. İşitme engellilerin zihinlerini kullanabileceğini ve eğitilmeleri gerektiğini savunan ilk kişilerden biri oldu. Tıp alanında Delle cause, dei segni e dei luoghi delle malattie, Picciola terapeutica ve Degli abusi dei medici gibi incelemeler yazdı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Gerolamo Cardano maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.