Rönesans döneminin en sıradışı figürlerinden biri olan Gerolamo Cardano, 24 Eylül 1501 tarihinde İtalya'nın Pavia kentinde dünyaya gözlerini açtı. Matematik, tıp, fizik ve astroloji alanlarında çığır açan çalışmalarıyla bilinen bu çok yönlü dahi, babası Fazio Cardano'nun da yakın arkadaşı olan Leonardo da Vinci'nin izinde, bilim tarihine adını altın harflerle yazdırdı. Zorlu bir çocukluk geçirmesine rağmen zekasıyla tıp fakültesine girmeyi başaran Cardano, keskin dili ve uzlaşmaz yapısı yüzünden uzun yıllar dışlansa da tıp alanındaki mucizevi tedavileri ve matematikteki devrimsel teorileriyle adından söz ettirmeyi başardı.
Gençlik Yılları ve Tıp Dünyasındaki Engeller
Fazio Cardano ve Chiara çiftinin evlilik dışı çocuğu olarak dünyaya gelen Gerolamo'nun çocukluk yılları, babasından gördüğü şiddet ve hastalıklarla gölgelendi. İlk matematik eğitimini babasından alan genç Gerolamo, onun asistanlığını yaparak akademik hayatın kapılarını araladı. Babasının hukuk okuma yönündeki baskılarına direnerek 1520 yılında Pavia Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne kaydoldu. Ancak savaş sebebiyle okulun kapanması üzerine eğitimini Padova Üniversitesi'nde tamamladı ve 1525 yılında tıp doktorasını aldı.
Milano Doktorlar Koleji'ne yaptığı başvurular; dik kafalılığı, sert dili ve gayrimeşru doğumu öne sürülerek defalarca reddedildi. Bu engeller karşısında pes etmeyen hekim, Sacco köyünde küçük bir muayenehane açarak 1531 yılında Lucia Banderini ile evlendi. Maddi imkansızlıklar nedeniyle eşyalarını satacak kadar yoksulluğa düşen aile, sonunda Milano'daki Piatti Vakfı'nda matematik öğretmenliği görevine başladı. Buradaki boş zamanlarında tıp alanında uyguladığı sıradışı tedavi yöntemleri sayesinde büyük bir şöhret kazandı. Öyle ki, kendisini dışlayan tıp koleji üyeleri bile ona tedavi olmak için sıraya girdi. Nihayetinde, 1539 yılında kuralların değişmesiyle bu prestijli birliğe kabul edildi.
İhtiraslar, Kumarbazlık ve Olasılık Teorisi
Cardano, sadece tıp alanında değil, oyun masalarında da adından söz ettiren usta bir kumarbazdı. Kumar alışkanlığı ona büyük paralar kaybettirse de oyunlardaki kazanma olasılıklarını inceleyerek matematik dünyasına yepyeni bir boyut kazandırdı. 1560 yılında kaleme aldığı ve ölümünden sonra 1663'te yayınlanacak olan 15 sayfalık eseriyle, Pierre de Fermat ve Blaise Pascal gibi düşünürlerin yıllar sonra bulacağı olasılık kuramının temellerini asırlar önce attı. Kumar masasındaki deneyimlerinden yola çıkarak yazdığı bu rehberin bir bölümü de hile yöntemlerine ayrılmıştı.
Matematik dünyasındaki en büyük başarısı ise 1545 yılında yayımladığı ve Latince yazılmış ilk eksiksiz cebir kitabı olan Ars Magna (Büyük Sanat) oldu. Üçüncü dereceden denklemlerin çözümü Cardano'nun adıyla anılsa da, bu keşif aslında Niccolo Tartaglia'ya aitti. Cardano, Tartaglia'yı ikna ederek ve sırrı yayımlamayacağına dair yemin ederek formülü öğrenmiş, ancak sözünü tutmayarak kitabında basmıştı. Bu durum büyük bir tartışma yaratmış olsa da Cardano, denklemlerin kökleri arasındaki bağıntıları, sanal kökleri ve bilinmeyenlerin artı/eksi değerlerini açıklayarak matematiksel analize devrim niteliğinde katkılar sağladı.
Ailevi Trajediler ve Engizisyon Kıskacı
Ününün doruğundayken Cardano'nun yaşamı üst üste gelen felaketlerle sarsıldı. Hekim olan en büyük oğlu Giambatista, kendisiyle sürekli alay eden ve dördüncü çocuğuna hamile olan eşi Brandonia'yı zehirleyerek öldürdü. Bu korkunç suçtan dolayı tutuklanan genç adam, işkence gördükten ve sol eli kesildikten sonra 13 Nisan 1560 tarihinde idam edildi. En sevdiği oğlunun trajik ölümü Cardano'yu derin bir yasa boğarken, toplum da onu bir katilin babası olduğu için dışladı. Bu yıkımın ardından kızı sokağa düşerek belsoğukluğundan yaşamını yitirdi. Diğer oğlu Aldo ise kumar bağımlılığı yüzünden sürekli hapse girdi ve en nihayetinde babasının evini soyarak değerli eşyalarını çaldı.
Cardano'nun başındaki kara bulutlar bununla da dağılmadı. Hz. İsa peygamberin yıldız falına baktığı ve İmparator Neron'u övdüğü kitabı nedeniyle engizisyon mahkemesi tarafından tutuklandı. Birkaç ay hapiste kaldıktan sonra üniversitedeki çalışma ve yayın hakları elinden alındı. Özgür kalınca Roma'ya yerleşen Cardano, burada beklenmedik bir hoşgörüyle karşılandı. Papa 13. Gregory tarafından affedilerek maaşa bağlandı. Yıldız haritasını çıkararak 75 yaşında öleceğini öngören ünlü dahi, tahminiyle örtüşecek şekilde, 21 Eylül 1576'da Roma'da hayatını kaybetti.
Gerolamo Cardano'nun Bıraktığı İzler ve Keşifleri
İbni Rüşd, Aristoteles ve Plotinos gibi düşünürlerin doğalcı görüşlerinden etkilenerek tüm varlıkları ruhlu kabul eden Cardano, mekanikten tıbba uzanan geniş bir yelpazede kalıcı izler bıraktı. Olasılık kuramından mekanik araçlara kadar ulaşan bu keşifler şöyledir:
- Kardan Mili (Universal Joint): Otomobillerde dönme hareketinin açı değiştirerek iletilmesini sağlayan yatak mekanizması.
- Şifreli Kilit ve Kardan ızgarası: Güvenlik ve kriptografi alanında geliştirdiği mekanik yöntemler.
- Elektrik ve Manyetizma İlişkisi: Kehribar taşının çekim gücünü fark ederek elektrik ile manyetizmayı ilişkilendiren ilk adımlar.
- İşitme Engelliler Eğitimi: İşitme engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını sağlamak amacıyla yaptığı öncü çalışmalar.
Alman matematikçi Leibniz'in de belirttiği gibi; Cardano, tüm kişisel hatalarına ve yaşadığı büyük çelişkilere rağmen bilimin gelişimine eşsiz yön vermiş en önemli düşünürlerden biridir.