Eratosthenes Kimdir?

Hayatı

Eratosthenes, Yunan matematikçi, coğrafyacı, astronom ve filozoftur. Milattan Önce 276 ile 194 yılları arasında yaşadığı belirtilir; bugün Libya sınırları içinde kalan Kirene'de doğduğu, doğum tarihinin MÖ 276 ile 273 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Yüksek öğrenimi için Atina'ya gitti; Kireneli Lysanias'tan dil bilgisi, Sakız Adalı Ariston'dan Stoa felsefesi, Arkesilaos'tan Platon felsefesi aldığı aktarılır. Hayatı boyunca felsefeye Platoncu bir yaklaşımla baktığı anlaşılır. İyinin ve kötünün tüm milletlerde bulunduğuna inandı ve Aristoteles'in insanlığı Yunanlar ve barbarlar diye ikiye ayıran düşüncesini eleştirdi.

İskenderiye Kütüphanesi

Tahminen MÖ 245'te Ptolemaios hükümdarı onu başkent İskenderiye'ye getirtti ve İskenderiye Kütüphanesi'nin baş kütüphanecisi olarak görevlendirdi. Bu noktadan sonra güvenilir kaynak bulunmamakla birlikte ölene kadar bu görevi sürdürdüğü söylenir. Bizans döneminde yazılan Suda ansiklopedisi, onun yemek yemeyi reddederek açlıktan öldüğünü belirtir; ölmeden bir süre önce kör olduğu bilinmektedir. Hiç evlenmemiştir. Aynı dönemde yaşayanların, kendisini dünyada ikinci sırada gördükleri için ona Yunan alfabesinin ikinci harfi olan Beta lakabını taktıkları aktarılır.

Dünya'nın çevresinin ölçülmesi

Dünya'nın çevresini hesapladığı bilinen ilk kişidir. Yöntemi şöyle anlatılır: Antik Mısır'da Syene yani bugünkü Asvan, yaz gündönümünde Güneş'in tam tepede olduğu bir yerdi. Eratosthenes aynı gün öğle vakti İskenderiye'de bir gnomon yardımıyla gölge açısını ölçtü ve bunu 7° 12' buldu; bu da dairenin 50'de biridir. İki şehir arasındaki mesafe 5.000 stadyum kabul edildiğinden Dünya'nın çevresi 250.000 stadyum olarak hesaplandı. Bir Mısır stadyumu 157,5 metre alınırsa sonuç yaklaşık 39.375 kilometre eder; bu, gerçek değer olan 40.076 kilometreden yaklaşık yüzde 1,4 azdır. Yöntemi kayboldu; korunan kısım, Cleomedes'in basitleştirilmiş anlatımıdır.

Katkıları

Geography, yani coğrafya sözcüğünü kullanan ilk kişi olarak coğrafya biliminin temellerini attığı belirtilir. Enlem ve boylam sistemini geliştirdi, paralel ve meridyenlerle yapılmış ilk Dünya haritasını çizdi. Bilimsel kronolojinin kurucusu sayılır ve Truva'nın fethinden Büyük İskender'e kadar edebî ve politik olayları saptamaya çalıştı. Eksen eğikliğini hesaplayan ilk kişi olarak da anılır.

Eusebius'un aktardığına göre Dünya'nın Güneş'e ve Ay'a uzaklığını da hesaplamaya çalıştı; Ay'ın uzaklığını 780.000 stadyum olarak verdiği belirtilir. Bu rakamların yorumu modern araştırmacılar arasında tartışmalıdır.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Eratosthenes maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.