Lodovico Ferrari Kimdir?

Ailesi ve Cardano'nun hizmetinde

Lodovico de Ferrari, 2 Şubat 1522'de Bologna'da doğan İtalyan bir matematikçidir. Büyükbabası Bartolomeo Ferrari memleketi Milano'yu terk edip Bologna'ya yerleşmişti. Babası Alexander Ferrari öldürüldükten sonra Lodovico amcası Vincent'in yanında yaşamaya başladı. Amcanın oğlu Luke, Milano'da Gerolamo Cardano'nun yanında hizmetçi olarak çalışmış ancak kaçmıştı. Cardano oğlunu geri göndermesini isteyince Vincent, Luke yerine Lodovico'yu gönderdi.

Lodovico, on dört yaşında, 30 Kasım'da Cardano'nun evine geldi. Cardano, gencin okuma yazma bildiğini öğrenince onu sıradan görevlerden muaf tuttu ve sekreteri yaptı. Kısa sürede olağanüstü yeteneğini fark edip ona matematik öğretmeye karar verdi. Ferrari, el yazmalarına yardım ederek ustasına karşılık verdi ve on sekiz yaşında başkalarına öğretmeye başladı. Cardano, 1541'de Milano'daki Piatti Vakfı'ndaki görevinden ona yer açmak için istifa edince, Ferrari tek rakibi Zuanne da Coi'yi tartışmada yendi ve yirmi yaşında geometri dalında kamusal öğretim görevlisi oldu.

Dördüncü derece denklem

Cardano ve Ferrari, Tartaglia'nın istemeyerek verdiği temeller üzerinde ilerleme kaydetti ve Zuanne da Coi'nin belirlediği problemler üzerinde çalıştı. Ferrari 1540'ta dördüncü dereceden denklemlerin çözümünü keşfetti; ancak bu çözüm kübik denklemin çözümüne dayandığı için o yayımlanmadan yayımlanamazdı. Cardano'nun Tartaglia'ya verdiği kutsal yemin buna engeldi. İkili Bologna'ya gidip Scipione del Ferro'nun yerine atanan Annibale della Nave'yi buldu; della Nave onlara del Ferro'nun kâğıtlarını göstererek Tartaglia'nın kübik denklemin çözümünü ilk bulan kişi olmadığını kanıtladı. Cardano da yeminini bozabileceğine ikna oldu ve Ars Magna'da (1545) hem kübik çözümünü hem Ferrari'nin kuartik çözümünü yayımladı.

Tartaglia ile yarışma

Tartaglia öfkelendi. Ferrari ona yazarak onu azarladı ve halka açık bir tartışmaya davet etti. Yaklaşık bir yıl süren mektuplaşma sonuçsuz kaldı. 1548'de Tartaglia, memleketi Brescia'da ders verme teklifi alınca, yetkinliğini kanıtlamak için Milano'ya gelip Ferrari ile yarışmayı tamamlaması istendi. 10 Ağustos 1548'de Milano'daki Frati Zoccolanti Bahçesi'ndeki kilisede büyük bir kalabalık önünde yarışma yapıldı; baş hakem Milano valisi Don Ferrante di Gonzaga idi. İlk günün sonunda Tartaglia'nın zorlandığı belliydi ve o gece Milano'dan ayrıldı; zafer Ferrari'nin oldu. Bu başarının ardından birçok iş teklifi aldı, bunların arasında imparatorun oğlu için öğretmen istemesi de vardı.

Sonraki yılları ve ölümü

Milano valisi Gonzaga onu vergi denetçisi atadı. 42 yaşında genç ve çok zengin biri olarak emekli olup Bologna'ya, dul kız kardeşi Maddalena'nın yanına döndü. 1565'te Bologna Üniversitesi'nde matematik profesörlüğüne çağrıldı, ancak o yıl 5 Ekim'de öldü. Kız kardeşi tarafından beyaz arsenikle zehirlendiği iddia edilir. 21331 Lodovicoferrari asteroidi onun adını taşır. Cardano-Tartaglia formülü olarak anılan kübik çözümü matematik tarihçileri her ikisine de borçlu sayar.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Lodovico Ferrari maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.