Archimedes Kimdir?

Arkhimedes veya Arşimet, yaklaşık MÖ 287'de Siracusa'da (Siraküza) doğan ve yaklaşık MÖ 212'de aynı şehirde ölen Antik Yunan matematikçi, fizikçi, astronom, filozof ve mühendistir. Antik dünyanın en büyük bilim insanlarından biri kabul edilir; hidrostatiğin ve mekaniğin temelini attığı söylenir. Birçok matematik tarihçisine göre integral hesabın kaynağı da odur.

Hayatı

Doğum tarihi, Tzetzes'in "75 yıl yaşadı" ifadesine dayanır. Siraküza o tarihte Magna Graecia'nın özerk bir kolonisiydi. Kum Sayacı kitabında babasının adının Phidias olduğunu söyler; babası bir astronomdu ve hakkında başka bilgi yoktur. Plutarkhos, Arşimet'in Siraküza hükümdarı II. Hiero ile akraba olduğunu yazar. Arkadaşı Heracleides'in yazdığı biyografisi kaybolduğundan evlenip evlenmediği veya çocuğu olup olmadığı bilinmez. Gençliğinde İskenderiye'de öğrenim görmüş olabilir; Konon'dan arkadaşı olarak bahseder ve iki eseri Eratosthenes'e hitap eder. Siraküza'nın Marcellus komutasındaki Roma kuvvetlerince iki yıllık kuşatmanın ardından ele geçirildiği İkinci Pön Savaşı sırasında öldü. Plutarkhos'un popüler rivayetine göre bir matematiksel diyagram üzerinde çalışırken Marcellus ile tanışma emrini reddetti ve öfkelenen bir Romalı asker onu kılıçla öldürdü; Marcellus'un onun zarar görmemesi için emir verdiği anlatılır. "Çemberlerimi bozmayın" sözüne ilişkin güvenilir bir kanıt yoktur. Mezarında, küre ve silindirden oluşan en sevdiği ispatın çizimi bulunurdu; Cicero MÖ 75'te Sicilya'da quaestor iken mezarı çalılar arasında bulup temizletti. Mezarın bugünkü yeri bilinmemektedir.

Buluşları ve çalışmaları

Mekanikte kaldıraç, makara, bileşik makara, sonsuz vida ve hidrolik vida gibi buluşlarla anılır ve ilk kez denge ilkelerini ortaya koyan bilim insanıdır. "Bana bir dayanak noktası verin Dünya'yı yerinden oynatayım" sözü ona atfedilir. Geometride bir kürenin yüzölçümünün 4πr² ve hacminin 4/3 πr³ olduğunu kanıtladı; pi değerinin 3 1/7 ile 3 10/71 arasında olduğunu gösterdi. Bir parabol kesmesinin alanının aynı tabana ve yüksekliğe sahip üçgenin alanının 4/3'üne eşit olduğunu tüketme yöntemiyle ispatladı; bu çalışmasında sonsuz küçükler hesabına yaklaştı.

Hidrostatik

Kral II. Hieron'un altın tacındaki gümüş karışımından şüphelenmesi üzerine, havuza girdiğinde ağırlığının azaldığını fark etti ve "evreka" diyerek hamamdan fırladığı rivayet edilir. Suya batırılan cismin taşırdığı suyun ağırlığı kadar ağırlığını kaybettiğini ortaya koydu.

Eserleri

Eserlerinin çoğu Konon ve Eratosthenes gibi matematikçilerle yazışma biçimindedir; dokuz tanesinin Yunanca aslı günümüze ulaşmıştır. Düzlemlerin Dengesi Üzerine, Parabolün Dörtgenleştirilmesi, Küre ve Silindir Üzerine, Spiraller Üzerine, Konoidler ve Sferoidler Üzerine, Yüzen Cisimler Üzerine ve Dairenin Ölçülmesi bunlar arasındadır. Yöntem adlı eseri 19. yüzyıla kadar bilinmedi.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Archimedes maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.