Bilim tarihinin gidişatını kökten değiştiren Leonhard Paul Euler, 15 Nisan 1707 tarihinde İsviçre'nin Basel kentinde dünyaya gelerek modern bilim dünyasının kapılarını araladı. Modern matematiğin ve fiziğin temellerini atan bu dahi isim, Protestan papazı olan babası Paul Euler ile Marguerite Brucker'ın evladıdır. Euler, çocukluk yıllarının büyük bir kısmını babasının Lüteriyen papazı olarak vaaz verdiği komşu Riehen şehrinde huzur içinde geçirdi. İki kız ve bir erkek kardeşe sahip olan yetenekli gencin din adamı olması arzulanıyordu. Ancak o matematikte karar kıldı.
Basel'den St. Petersburg'a Uzanan Akademik Yolculuk
Henüz on üç yaşındayken, 1720 senesinde Basel Üniversitesi'ne adım atan genç Euler; burada ilahiyat, İbranice ve Yunanca dersleri almaya başladı. Bu süreçte aile dostları olan efsanevi matematikçi Johann Bernoulli'nin özel ilgisi ve eğitimiyle yeteneğini kısa sürede parlattı. Böylece matematiğe kalıcı geçiş yaptı. Eğitimi boyunca Descartes, Newton, Galileo, Varignon ve Hermann gibi öncülerin çalışmalarını derinlemesine inceleyerek bazılarını yeniden yapılandırdı. Paris Akademisi'nin gemi direklerinin yerleştirilmesine dair düzenlediği ödüllü yarışmada aldığı ikincilik ve mansiyon ödülü, onun henüz yirmi yaşındayken Avrupa bilim dünyasında adını duyurmasını sağladı. Çariçe I. Katerina'nın davetiyle 5 Nisan 1727'de Rusya'ya doğru yola çıkarak St. Petersburg Bilimler Akademisi'ne katıldı. Burada matematik kürsüsünde hızla yükseldi ve 1731 senesinde Fizik profesörü unvanını elde etti. Akademinin dergisine makaleler yazarken aynı zamanda Rusçayı tamamen öğrenerek orada kalıcı olmaya karar verdi.
Berlin Yılları ve Karşılaşılan Zorluklar
Aşır çalışma temposu sebebiyle 1738 yılında geçirdiği ağır humma hastalığı sonucu sağ gözünün görme yetisini kaybetti. Bu talihsizlik onu durduramadı. Kral Frederick'in daveti üzerine 19 Haziran 1741 tarihinde Berlin'e taşınarak Berlin Bilimler Akademisi bünyesinde çeyrek asır boyunca hem idari görevler üstlendi hem de araştırmalar yaptı. Berlin yılları oldukça verimli geçti. Burada ünlü 'Bir Alman Prensine Mektuplar' dahil olmak üzere yüzlerce analiz makalesi kaleme alarak şöhretini pekiştirdi. Yedi Yıl Savaşı sırasında Charlottenburg'daki çiftliği talan edilince Rus General Saltykov ve İmparatoriçe Elizabeth ona yüksek tazminatlar ödedi. Berlin'deki dinsel ve felsefi anlaşmazlıklar nedeniyle 1766 yılında Büyük Katerina'nın davetini kabul ederek tekrar Rusya'ya döndü. Burada geçirdiği büyük ev yangınında ölümden kıl payı kurtulan Euler, aynı yıl yapılan talihsiz bir ameliyatla tamamen kör oldu. O durmaksızın çalışmaya devam etti. Olağanüstü belleği sayesinde optik, cebir, gökbilim ve ayın hareketleri üzerine devrimsel nitelikte eserler üretmeye devam etti.
Matematikte Bıraktığı Ölümsüz Miras
Analiz, geometri, sayı teorisi, mekanik ve astronomi gibi akla gelebilecek her sahada çığır açan Euler, günümüzün modern matematik terminolojisini ve kuramlarını tek başına inşa etmiştir. 900'e yakın inceleme yazısı kaleme alan ve çalışmaları 70 cildi aşan deha, fonksiyon kavramını modern biçimde formüle etti. 18. yüzyılda bilime kazandırdığı en önemli yeniliklerden bazıları şunlardır:
- Richard Feynman tarafından en olağanüstü formül olarak nitelendirilen sanal üslü Euler formülü ve meşhur e sabiti matematik dünyasında yeni bir çağ başlattı.
- Grafik teorisi ve topolojinin başlangıcı sayılan meşhur Königsberg'in yedi köprüsü probleminin çözümünü gerçekleştirerek tarihe geçti.
- Asal sayıların sonsuzluğunu kanıtlayan harmonik serilerin ıraksama analizi ile 59 yeni arkadaş sayı çiftinin keşfini insanlığa sundu.
- Akışkanlar mekaniğinde çğır açan Euler denklemleri ve Daniel Bernoulli ile birlikte geliştirdikleri kiriş gerilimi hesaplama formülü fizik dünyasını derinden etkiledi.
Özel hayatında ilk evliliğini 7 Ocak 1734'te ressam Georg Gsell'in kızı Katharina Gsell ile gerçekleştirdi. On üç çocuğundan sekizi maalesef küçük yaşta öldü. Eşinin vefatının ardından, 1776 yılında onun üvey kız kardeşi Salome Abigail Gsell ile ikinci evliliğini yaptı. Yaşamının son anına kadar çalışan ve 18 Eylül 1783'te St. Petersburg'da yeni keşedilen Uranüs gezegeninin yörüngesi üzerine konuşurken beyin kanaması geçirerek 76 yaşında vefat eden bu büyük dahi, ardında yüzyıllarca aşılamayacak bir bilimsel miras bırakmıştır. İsviçre hükümeti, onun bu eşsiz katkılarını onurlandırmak amacıyla 1979 ile 1996 yılları arasında kâğıt paralarının üzerinde Leonhard Euler'in resmine yer vermiştir.