Pierre-Simon Laplace Kimdir?

Bilim insanı ve yazar

Pierre-Simon (Marquis de) Laplace, 23 Mart 1749'da doğdu ve 5 Mart 1827'de öldü. Fransız bir matematikçi ve gökbilimciydi. Bir astronom ve matematikçi olmasının yanında çok üstün bir yazma tekniğine de sahipti; eserleri bu nedenle eksiksiz kabul edilir. 1785'te Fransız Akademisi'nin sürekli üyeliğine seçildi. Sağlam ve karakterli bir yapıya sahip olduğu anlatılır.

Lagrange ile karşılaştırma

On sekizinci yüzyılda iki Fransız bilim insanı, Lagrange ve Laplace, birçok yönden birbirinin zıddı olarak görüldü. Laplace fizik ve uygulamalı matematik çizgisinde yer alırken Lagrange kuramsal matematik grubuna girerdi. Lagrange bütün bu çalışmaların matematikten başka bir şey olmadığını söylerdi; Laplace ise matematiği kullanılan bir alet gibi görürdü. Aslında Laplace her iki alanda da çalışıyordu. Potansiyel kuramının önemi matematiksel yönündedir; sınır değer problemleri de aynı değerdedir. İki isim hem kendi dönemlerinde hem sonrasında çok karşılaştırıldı. Kimileri Lagrange'ı, kimileri Laplace'ı daha çok överdi. Oysa ikisi de matematikte kalıcı buluşlara imza atmıştır ve aralarında böyle bir ayrım yapmaya gerek yoktur.

Siyasetle ilişkisi

Laplace ve Lagrange, Fransız Devrimi'nin dışında kalmadı. Laplace, askerî okula giriş sınavında genç Napolyon Bonapart'ı sınava çekmişti. Sonraları Napolyon onu siyasetin içine çekti ve ona içişleri bakanlığını verdi. Laplace'ın bu dönemde fikirlerinde tutarsız davrandığı, Napolyon döneminin bütün nişanlarının göğsünü süslediği belirtilir. İyi bir yönetici olamadı ve içişleri bakanlığı görevini yalnızca altı hafta sürdürebildi. Napolyon'un iktidarının sona ermesiyle onun siyasi hayatı da bitti.

Genç matematikçilere desteği

Laplace'ın en olumlu yanlarından biri, matematik çalışan gençleri desteklemesiydi. Onları âdeta manevi evladı gibi görür, kendi çocukları gibi yakınlık gösterirdi. Bu konuda şu olay anlatılır: Akademi'deki bir toplantıda Biot adlı genç bir matematikçi çalışmasını okur. Toplantı bittikten sonra Laplace onu bir kenara çeker, cebinden sararmış kâğıtlar çıkararak aynı keşfi yıllar önce kendisinin de yaptığını ama yayımlamadığını söyler. Bunu kimseye söylemeyeceğini belirtir ve Biot'tan çalışmasını çekinmeden yayımlamasını ister. Bu, onun sayısız olumlu davranışından yalnızca biridir.

Son yılları

Son günlerini Paris yöresindeki Arcueil'de geçiren Laplace, kısa bir rahatsızlıktan sonra 5 Mart 1827'de yetmiş sekiz yaşında öldü.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Pierre-Simon Laplace maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.