Ailesi ve gençliği
Napolyon Bonapart, 15 Ağustos 1769'da Korsika adasının Ajaccio kentinde İtalyan kökenli bir ailede doğdu. Doğduğunda adı Napoleon di Buonaparte'ydi ve soyadını 1796'da Fransızlaştırdı. Ana dili Korsikacaydı. Avukat Carlo Buonaparte ile Maria Letizia Ramolino'nun sekiz çocuğunun ikincisiydi ve annesinin sert disiplini altında yetişti. Korsika'nın 1768'de Fransa yönetimine girmesinin ardından babası Fransız sarayının hizmetine girmiş, aile 1771'de soylu ilan edilmişti. Ailesi zengin değildi, ancak babasının bağlantıları sayesinde Napolyon ve kardeşleri Fransa'da eğitim alabildi. Fransız ordusunda topçu subayı olarak çalışırken 1789'da başlayan Fransız Devrimi'ni destekledi ve devrimin Korsika'ya yayılması için çalıştı; 1793'te adadan sürgün edildi.
Yükselişi
İki yıl sonra Paris çetelerini topa tutarak Fransız hükûmetini çöküşten kurtardı ve 26 yaşında İtalya seferi için hazırlanan ordunun komutanlığına getirildi. 1796'da Joséphine de Beauharnais ile evlendi ve düğünün ardından Birinci Koalisyon güçlerine karşı sefere çıktı; kesin zaferleri onu tüm Avrupa'da tanıttı. 1798'de Osmanlı Devleti'ne bağlı Mısır'a sefer düzenledi, Memlük beylerini yendi ama toprağı elinde tutamadı; ordusundaki askerlerin keşifleri modern Mısırbilim'in başlangıcı oldu. Fransa'ya dönüşünün ardından destekçileriyle gerçekleştirdiği 18 Brumaire Darbesi ile Direktuvar çöktü ve Konsüllük kuruldu. İlk konsül olarak siyasi hâkimiyetini kademeli olarak artırdı; 1802'de Amiens Antlaşması ile Devrim Savaşları'nı sonlandırdı. 1804'te Fransız Senatosu tarafından Fransa imparatoru ilan edildi.
İmparatorluk ve reformlar
Napolyon bir devlet adamı olarak halk eğitim sistemi kurdu, feodalizmin kalıntılarını ortadan kaldırdı, Yahudileri ve diğer dinî azınlıkları özgürleştirdi, orta sınıfın yasalar önünde eşitliğini sağladı ve devletin gücünü dinî otoritelere karşı merkezileştirdi. En kalıcı hukuki başarısı, dünyadaki hukuk sistemlerinin dörtte birine çeşitli biçimlerde uyarlanan Napolyon Kanunları'dır. Kıta Ablukası'nı genişletmek için İber Yarımadası'nı işgal etti ve 1808'de kardeşi Joseph'i İspanya kralı ilan etti; İspanyollar ve Portekizliler Birleşik Krallık desteğiyle isyan etti ve altı yıl süren Yarımada Savaşı Fransa'nın yenilgisiyle sonuçlandı. Wagram'da Avusturyalıları yenerek Beşinci Koalisyon'u dağıttı; Joséphine'den boşanıp 1810'da Avusturya Prensesi Marie Louise ile evlendi. 1811'den sonra Avrupa'da 70 milyonun üzerinde insana hükmetti.
Çöküş ve ölüm
Rusya ile ilişkilerin yeniden gerilmesi üzerine 1812'de Rusya'ya sefer düzenledi; bu sefer Fransa için büyük bir felaketle sonuçlandı. Ekim 1813'te Leipzig Muharebesi'nde yenildi, müttefikler Paris'i ele geçirince Nisan 1814'te tahttan feragat etmeye zorlandı ve Elba adasına sürgüne gönderildi. Şubat 1815'te Elba'dan kaçıp hükûmetin başına geçti, ancak Temmuz 1815'te Waterloo Muharebesi'nde kesin yenilgiye uğradı. İngilizlere teslim olup Saint Helena Adası'na gönderildi ve 1821'de 51 yaşında öldü. 15 Aralık 1840'ta naaşı bir milyon kişinin şahitliğiyle Paris'e, bugün bulunduğu Les Invalides'e defnedildi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Napolyon Bonapart maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.