Pierre Loti, asıl adıyla Louis Marie Julien Viaud, 14 Ocak 1850'de Fransa'nın Rochefort kentinde protestan bir ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Denizci bir aileden gelen Loti, çocukluğunda Latince, Yunanca ve İngilizce öğrendi. "Pierre Loti" lakabı, 1872'deki Okyanusya seferinde Tahitili yerlilerin ona verdiği isimden gelir; Loti, egzotik iklimlerde yetişen bir çiçeğin adıdır. Hem deniz subaylığını hem de yazarlığı iç içe sürdüren bu isim, Fransız edebiyatının en özgün ses tonlarından birini oluşturdu.
Deniz Subaylığından Edebiyata
Loti, 1867'de henüz 17 yaşındayken Fransız Deniz Kuvvetleri'ne katıldı. Eğitimini tamamladıktan sonra 1873'te deniz subayı oldu, 1881'de yüzbaşılığa yükseldi ve kariyerinin sonunda albaylık rütbesine ulaştı. Ortadoğu ve Uzakdoğu'daki görevleri boyunca farklı kültürleri yakından tanıma fırsatı buldu. Bu yolculuklardan edindiği gözlem ve deneyimler, zamanla romanlarının ham maddesine dönüştü.
1879'da yayımlanan ilk romanı Aziyadé, dönemin Osmanlı Türkiye'sinden kesitler sunarak Fransız edebiyat dünyasında dikkat çekti. 1886'da kaleme aldığı Pécheur d'Islande (İzlanda Balıkçısı) ise onu edebiyat çevrelerinde kalıcı biçimde yerleştirdi. Sonraki yıllarda her yıl düzenli olarak eser üretti; romanları geniş okur kitlelerine ulaştı. 1891'de Fransız Akademisi'ne seçilen Loti, 1910'da Légion d'Honneur nişanıyla onurlandırıldı. Eserlerinde aşk, umutsuzluk ve ölüm temalarını işledi.
İstanbul Aşkı ve Türklere Bağlılık
Loti'nin İstanbul ile ilişkisi, 1876'da bir Fransız gemisiyle görevli subay olarak kente gelişiyle başladı. Bu ilk ziyarette 7,5 ay boyunca Eyüp'te yaşadı. Osmanlı yaşam biçimi ve kültürü onu derinden etkiledi; Türkçe konuştu, Türkçe şarkılar söyledi. Aziyadé romanına adını veren Çerkez köle genç kadınla da bu dönemde tanıştı. 1913'e dek İstanbul'a toplam sekiz kez gelen Loti, Türkiye'de birikimiyle yaklaşık 2,5 yıl geçirdi.
1887'de sevgilisinin mezarını ziyaret etmek üzere tekrar İstanbul'a gelen yazar, ülkesine döndüğünde doğduğu evin bir odasını Türk mimari üslubuna göre yeniden düzenletti. 1903-1905 yılları arasında Le Vautour gemisine komuta etti; 1906'da İstanbul'daki Fransız Konsolosluğu'nun karakol gemisinde Les Désenchantées'i kaleme aldı. 14 Ocak 1910'da 42 yıllık askerlik kariyerine nokta koydu; bu süreçte 29 farklı gemiyle yolculuk yapmıştı.
1913'te yazdığı La Turquie Agonisante (Can Çekişen Türkiye) ile Batı'nın Osmanlı politikalarını sert bir dille eleştirdi. Aynı yıl devlet konuğu sıfatıyla İstanbul'a geldiğinde Tophane Rıhtımı'nda törenle karşılandı ve Sultan Mehmet Reşat tarafından sarayda ağırlandı. Balkan Savaşları'ndan Birinci Dünya Savaşı'na, Anadolu işgaline dek kendi ülkesi Fransa'ya rağmen Türklerin yanında durdu. Bu tutum Türk halkında büyük sempati uyandırdı; Türkiye Büyük Millet Meclisi, 4 Ekim 1921'de ona yazılı teşekkürlerini iletti. 1920'de "İstanbul Şehri Fahri Hemşehrisi" ilan edilen Loti adına bir cemiyet kuruldu; İstanbul'da Divanyolu'nda bir cadde ve Eyüp'te bir kahvehane onun adını aldı. O kahvehaneye bakan tepe bugün hâlâ Pierre Loti Tepesi olarak anılmaktadır.
Son Yıllar ve Mirası
Loti, 10 Haziran 1923'te Fransa'nın Hendaye kentindeki evinde 73 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi önce Rochefort'a getirildi; askerî törenle uğurlandı, tabutuna Fransız bayrağı örtüldü. Vasiyeti gereği naaşı Oléron Adası'na götürüldü ve Saint Pierre d'Oléron'daki aile evinin bahçesine, yalnızca adının yazılı olduğu küçük bir taşla işaretlenmiş sade bir mezara defnedildi. Fransa'da evlenen Loti'nin Samuel Loti adında bir oğlu bulunmaktadır.
Başlıca eserleri arasında şunlar yer alır:
- Aziyadé (1879)
- Le Roman d'un Spahi — Bir Sipahinin Romanı (1881)
- Pécheur d'Islande — İzlanda Balıkçısı (1886)
- Madame Chrysanthème — Madam Krizantem (1887)
- Le Roman d'un Enfant — Bir Çocuğun Romanı (1890)
- Les Désenchantées — Mutsuz Kadınlar (1906)
- La Turquie Agonisante — Can Çekişen Türkiye (1913)
- Un Jeune Officier Pauvre — Zavallı Genç Bir Subay (1923)