17. yüzyılın Fransız edebiyatına yön veren ünlü oyun yazarı Pierre Corneille, 6 Haziran 1606 tarihinde Fransa'nın Rouen kentinde dünyaya gelmiştir. Hukukçu bir aileden gelen yazar, tiyatro dünyasında kaleme aldığı eserlerle kısa sürede Paris sahnelerini fethetmeyi başarmıştır. Kendine özgü dramatik tarzıyla Molière ve Racine ile birlikte çağının en büyük üç tiyatrocusundan biri olmuştur. Corneille, özellikle "Le Cid" adlı başyapıtıyla klasik Fransız trajedisinin ilk olgun örneğini ortaya koymuştur. Yaşamı boyunca hem büyük övgüler almış hem de sert eleştirilere göğüs germiştir. Bu yaratıcı deha, 1 Ekim 1684 tarihinde Paris'teki evinde 78 yaşında hayata veda etmiştir.
Hukuk Kürsüsünden Tiyatro Sahnelerine
Corneille, Marthe le Pesant ve Pierre Corneille çiftinin evladı olarak köklü bir aile ortamında büyüdü. Ailesinde dedesi, babası ve amcası hukukçu iken, diğer amcası ve kardeşi ise din adamıydı. Şair ve oyun yazarı olan kardeşi Thomas da ilerleyen yıllarda büyük şöhret kazanacaktı. Genç Pierre, Cizvit eğitimi gördükten sonra on sekiz yaşında hukuk öğrenimine başladı. Bu eğitimi başarıyla tamamlayarak avukatlık yapma lisansı aldı. Babası, Rouen Orman ve Nehir Bakanlığı bünyesinde onun için iki önemli makam ayarladı. Böylece 1628 ile 1650 yılları arasında kentin su yolları ile orman idaresinde kralın danşmanı olarak görev yapan yazar, babasının Rouen Orman ve Nehir Bakanlığı bünyesinde kendisi için hazırladığı iki önemli mevkide uzun yıllar hizmet vermiştir. Memuriyet hayatına devam ederken içindeki yazma tutkusuna engel olamadı. Henüz yirmi yaşına gelmeden ilk tiyatro eseri olan "Mélite"i yazdı. Kendi başından geçen bir aşk öyküsüne dayandığı düşünülen bu nükteli komedi, yazara büyük bir başarı getirdi. Rouen'da 1629 yılında ilk kez seyirci karşısına çıkan bu zarif eser, ertesi yıl Paris sahnelerinde sergilenince yazarın bile tahmin edemeyeğeği kadar muazzam bir başarıya imza atmıştır. Bu ilk zaferin ardından yazar, tiyatro alanındaki çalışmalarına hız kesmeden devam etti. "Clitandre", "La Veuve" (Dul Kadın), "La Galerie du palais" (Sarayın Koridoru) ve "La Suivante" (Nedime) gibi komedileri sırayla sahneledi. Genç yeteneğin şöhreti kısa sürede sarayın da dikkatini çekmeyi başardı. Fransa'nın güçlü devlet adamı Kardinal Richelieu, yazarın bu kabiliyetini fark etti. Richelieu, onu kendi kurduğu "beş yazar" (les cinq auteurs) topluluğuna dahil etti. Fakat bağımsız yapısı sebebiyle Corneille'in bu ortak çalışma düzenine uyum sağlaması son derece zordu. Kardinal Richelieu tarafından ısmarlanan "La Comédie des Tuileries" (Tuileries Komedisi) oyununda kendisine verilen üçüncü perdeyi onun arzularına aykırı şekilde kaleme alınca, bu nüfuzlu devlet adamıyla arası tamamen açılmıştır. Oysa sanatçının bu sahneye yaptığı katkı edebi açıdan yüksek bir değer taşıyordu.
Klasik Trajedinin Doğuşu ve "Le Cid" Fırtınası
O dönemde İtalya kökenli "üç birlik" kuramı Fransız sahnesinde güç kazanıyordu. Bu teoriye göre eserin tek bir günde, aynı mekanda ve tek bir eylem etrafında şekillenmesi şarttı. Bu katı kurallar aslında Aristoteles'in trajedi türünü tanımladığı "Peri poetikes" (Poetika) eserinin yanlış yorumlanmasından doğmuştu. Corneille, bu akımın etkisiyle trajedi türünü denemek adına "Médée" oyununu kaleme aldı. Asıl büyük yankıyı ise 1637 yılının başında izleyiciyle buluşturduğu "Le Cid" ile uyandırdı. Üç birlik kuralına riayet etmeden yazılan bu görkemli başyapıt, tiyatro çevrelerinde hararetli tartışmalara yol açsa da klasik Fransız trajedisinin ilk ve en önemli ürünü olarak tescillenmiştir. "Le Cid" etrafında kopan tartışmalar ve yöneltilen eleştiriler yazarı derinden sarstı. Bunun üzerine Corneille, yaklaşık üç yıl boyunca yeni bir eser üretmeyerek sessiz kalmayı tercih etti. Sanatçı, bu uzun sessizliği 1640 yılında sahnelediği "Horace" (Horatius) ve ardından gelen "Cinna" oyunlarıyla bozdu. Yeniden tiyatroya dönen yazar, 1641 yılında Marie de Lampérière ile hayatını birleştirdi. Bu evlilikten çiftin yedi çocuğu dünyaya geldi. Sanatçının "Le Cid", "Horace", "Cinna" ve 1643 yapımı "Polyeucte" (Polyeucte martyr / Şehit Polyeucte) oyunları edebiyatta klasik dörtleme olarak anılır.
Paris Yılları, Akademisyenlik ve Edebi Mirası
Ailesiyle birlikte 1647 yılında Paris'e yerleşen Corneille, nihayet Académie Française üyeliğine seçildi. Daha önce Paris'te ikamet etmediği gerekçesiyle akademisyenlik talebi iki kez geri çevrilmişti. Yazar, sahne kariyerini 1674 yılında kaleme aldığı "Suréna" adlı son eseriyle tamamladı. Bu oyun, onun eski yapıtlarında rastlanmayan bir zarafet ve duygusallık barındırıyordu. Corneille, ömrünün son yıllarında Kral XIV. Louis'nin isteği üzerine eski oyunlarının yeniden canlandırılmasıyla ilgilendi. Hükümdara minnettarlığını sunmak amacıyla 1676'da kaleme aldığı şiirler dışında başka ürün vermedi. 1 Ekim 1684 tarihinde Paris'teki evinde hayata gözlerini yuman usta yazar, St. Roch kilisesinde toprağa verildi. Ancak cenazesi, 1821 yılına kadar hak ettiği bir mezar taşından mahrum kaldı. Pierre Corneille, yaşadığı çağda hak ettiği değeri gören şanslı yazarlardan biriydi. Dönemin usta ismi Molière onu oyun yazarlarının en büyüğü ve kendi kılavuzu saydı. Halefi Jean Racine ise Corneille'in kendisinden yüz kat daha güzel dizeler ürettiğini ilan etti. Her ne kadar 18. yüzyılda Voltaire'in etkisiyle Racine daha üstün tutulmuş olsa da, romantik eleştirmenler yüzyıl sonunda onun hak ettiği edebi itibarı yeniden teslim etmiştir.
Pierre Corneille'in Unutulmaz Sözleri
Tiyatro dehasının insan doğasını ve yaşamı özetleyen bazı özlü sözleri şunlardır:
- "Bir şey verirken gösterdiğiniz tavır, sunduğunuz hediyeden çok daha değerlidir."
- "Gerçek mutluluk, başkalarıyla paylaşılmak amacıyla yaratılmıştır."
- "Yalan söyleyen bireylerin her zaman çok güçlü bir hafızaya ihtiyacı vardır."
- "Günü verimli bir biçimde değerlendiren insan için gerçek huzur akşam vaktinde gelir."
- "Hayattan şikayet etmemizin sebebi zorlukların büyüklüğü değil, kendi gücümüzün yetersizliğidir."
- "Risk üstlenilmeden yapılan fetih, zafer duygusundan yoksun bir galibiyettir."