Aleksandr Soljenitsin, Sovyet rejimine karşı duruşu ve kaleme aldığı sarsıcı eserleriyle tanınan, 1970 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Rus yazar ve düşünürdür. 11 Aralık 1918 tarihinde Rusya'nın Kislovodsk kentinde dünyaya gelen büyük edebiyatçı, Gulag adı verilen toplama kamplarındaki zorlu yaşam mücadelesini eserlerine taşıyarak komünizm döneminin sona ermesinde önemli bir rol oynamıştır. Yetim bir çocuk olarak başladığı hayat yolculuğunda ordudaki yüzbaşılık görevinden sürgüne, ağır hapis cezalarından dünya çapında ün kazandığı yazarlığa uzanan fırtınalı bir ömür sürmüştür. SSCB vatandaşlığından çıkarılmasına rağmen edebiyat mücadelesinden asla vazgeçmeyen Soljenitsin, 3 Ağustos 2008 tarihinde Moskova'da 90 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Savaş Yılları ve Tutsaklık Dönemi
Aydın bir Kazak ailesinin evladı olan Soljenitsin, babası Isaakiy Solzhenitsyn henüz o doğmadan bir kazada can verdiği için annesi Taisiya Solzhenitsyna tarafından büyük zorluklarla büyütüldü. Gençlik yıllarında eğitime büyük önem veren yazar, Rostovna-Donu Üniversitesi matematik bölümünden mezun olduktan sonra Moskova Devlet Üniversitesi'nde mektupla edebiyat tahsili de gördü. Akademik başarılarının ardından 1939 ile 1945 yılları arasında Sovyet ordusunda dört yıl topçu olarak vatan savunmasına katıldı. 1942 yılında yüzbaşı rütbesine yükseldi. İkinci Dünya Savaşı cephelerinde yer aldı.
Ancak savaşın son döneminde cephedeyken kaleme aldığı mektuplarda Josef Stalin'e yönelik eleştirel ifadeler bulunması, hayatının akışını tamamen değiştirdi. Soljenitsin, Adolf Hitler ile uzlaşı aranmasının savaşı engelleyebileceğini ve Sovyet halkının maruz kaldığı yıkımdan Stalin'in Hitler'den daha fazla sorumlu olduğunu öne sürüyordu. Bu fikirleri yüzünden 1945'te tutuklanarak sekiz yıl hapis cezasına çarptırıldı. İlk olarak Moskova civarındaki bir hapishaneye konulduktan sonra 1950 yılında Kazakistan'ın Ekibastus bölgesindeki özel siyasi mahkum kampına nakledildi. Bu kampta üç zorlu yıl geçiren Soljenitsin, 1953 yılında 'istenmeyen kişi' ilan edilerek sürgüne gönderildi.
Edebi Yükseliş, Sürgün ve Nobel Ödülü
Sürgün hayatına Kazakistan'ın Kok Terek köyünde öğretmenlik yaparak başlayan yazar, aynı dönemde yakalandığı amansız kanser hastalığını Taşkent'te tedavi görerek yenmeyi başardı. 1962 yılında yayımladığı İvan Denisoviç'in Yaşamında Bir Gün isimli romanı edebiyat dünyasında büyük bir yankı uyandırdı. Bu başarıdan sonra kendisini tamamen yazmaya adadı. Ancak 1964 yılında Kruşçev'in iktidarı kaybetmesiyle yazarın üzerindeki sansür ve baskılar giderek ağırlaşmaya başladı. Yapıtlarının Sovyetler Birliği sınırları içinde basılması tamamen yasaklanınca, eserlerini gizlice çoğaltıp okuyuculara ulaştırma yolunu seçti.
Yazarlar Birliği'ne kabul edilmesinden kısa süre sonra yayımladığı bazı öyküleri nedeniyle yeniden yönetimin hedef tahtası haline geldi. 1966 yılında yurt dışına çıkışı yasaklanan ünlü yazar, 1969'da ise Sovyet Yazarlar Birliği'nden tamamen ihraç edildi. Siyasi baskılara rağmen edebi gücü tüm dünyada kabul gören Soljenitsin, 1970 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Fakat Sovyet yönetiminin kendisini bir daha ülkeye kabul etmeyeceğinden korktuğu için Stockholm'deki görkemli törene katılamadı.
Gulag Takımadaları Paris'te basıldı. Bu eser Sovyet basınında büyük tepki çekti. Batı dünyasının yoğun ilgisine rağmen vatana ihanetle suçlanarak 12 Şubat 1974'te tutuklandı. Ertesi gün yurttaşlıktan çıkarılarak sınır dışı edildi. İsviçre'ye sığınan yazar, aynı yılın aralık ayında İsveç'e giderek ödülünü nihayet elinden alabildi.
Yurda Dönüş ve Edebi Mirası
İsviçre'de geçen iki yılın ardından 1976 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne göç eden Soljenitsin, Vermont eyaletindeki sakin bir çiftliğe yerleşti. Sürgündeyken de üretmeye devam etti ve efsanevi eseri Gulag Takımadaları'nın ciltlerini yayımlamayı sürdürdü. Birinci cildini 1973'te, ikinci cildini 1975'te ve son cildini 1976'da tamamladığı bu başyapıt, komünist rejimin sonunu hazırlayan en etkili kuvvetlerden biri oldu. 1973 yılında evlendiği eşi Natalya Reşetovskaya ile ömrünün sonuna kadar sürecek mutlu bir evlilik kurdu.
Yıllar süren vatan hasretinin ardından 1991 senesinde Mihail Gorbaçov'un girişimleriyle sürgün kararı resmen kaldırıldı ve yazar yurttaşlık haklarına yeniden kavuştu. Nihayet 1994 yılında büyük bir coşkuyla Rusya topraklarına geri döndü. Edebi başarıları kendi ülkesinde de taçlandırıldı ve 2007 yılında Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından devlet ödülüne layık görüldü. Soljenitsin, arkasında dünya edebiyatını derinden sarsan onlarca eser bırakarak 90 yaşında aramızdan ayrıldı.
En Çok Okunan Eserleri
- İvan Denisoviç'in Yaşamında Bir Gün (1962)
- Kanser Koğuşu (1968)
- İlk Çember (1968)
- Gulag Takımadaları (1973)
- Ağustos 1914 (1971)
Aleksandr Soljenitsin'in Unutulmaz Sözleri
- "Doğruya eklediğiniz her şey, doğruluğu eksiltir."
- "Bir çığlık bir çığ meydana getirir."
- "İnsan mezardan dönemez ama hatadan dönebilir."