Erich Maria Remarque, 22 Haziran 1898'de Almanya'nın Osnabrück kentinde dünyaya gelerek hem kendi döneminin çalkantılı olaylarına tanıklık etmiş hem de yirminci yüzyıl edebiyatına yön veren en güçlü savaş karşıtı kalemlerden biri haline gelmiştir. Katolik bir ailede yetişen bu büyük yazar, cephedeki acı deneyimlerini aktardığı başyapıtıyla dünya genelinde milyonlarca insana savaşın mutlak yıkımını ulaştırmayı başarmıştır.
Erich Paul Remark adıyla doğan yazarın babası Peter Remark bir basımevi ustası, annesi ise Anna Maria Remark idi. Ailenin kökenleri, Osnabrück arşivlerindeki kayıtlara göre, onyedinci yüzyılda dini baskılardan kaçarak Fransa'dan göç eden atalarına uzanıyordu. Zamanla Fransa kökenli olan soyadları, Alman imlasına uyum sağlayarak Remark haline dönüşmüştü. Genç Erich, Münster Üniversitesi'nde öğrenim gördüğü sırada hayatının akışını tümüyle değiştirecek büyük bir olayla karşılaştı. Henüz on sekiz yaşındayken, 1916 yılında askere çağrılınca eğitimi yarıda kalmak zorunda kaldı.
Birinci Dünya Savaşı'nın en amansız çatışmaları sürerken batı cephesine gönderilen genç asker, cephe hattında savaşın dehşet verici gerçekliğiyle yüz yüze geldi. Aynı yılın 31 Temmuz tarihinde Belçika sınırlarında patlayan bir şarapnel parçasıyla ağır biçimde yaralandı. Bu olaydan sonra acilen askeri bir hastaneye sevk edilen gazi, savaşın son gününe dek burada tedavi görerek hayatta kalmayı başardı.
Cepheden Edebiyata Uzanan Zorlu Yolculuk
Savaşın son bulmasının ardından hükümetin gaziler için düzenlediği öğretmen yetiştirme kursuna katılarak mezuniyetini aldı. Bir süre sadece öğretmenlik yaptı. Ancak hayatını idame ettirebilmek için mezar taşçılığı, kütüphanecilik, gazete editörlüğü ve Berlin'deki bir tekerlek işletmesinde test sürücülüğü gibi birbirinden tamamen farklı alanlarda çalışmak zorunda kaldı. Bu arayışın sonunda kalemini profesyonelleştirdi. Nihayetinde Osnabrücker Tageszeitung bünyesinde tiyatro eleştirmenliği ve Sportbild sayfasında spor yazarlığı yaparak gazetecilik kariyerine başladı.
Yazar, 1927 yılında, henüz on dokuz yaşında bir askerin gözünden savaşın vahşi çehresini resmettiği en ünlü eseri Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok romanını yazdı. Bu sarsıcı eserin basılması hiç de kolay olmadı. Yayıncı bulabilmek için iki yıl beklemesi gerekti. Romanın 1929 yılında raflardaki yerini almasıyla birlikte sadece kendi vatanında değil, dünya çapında muazzam bir edebiyat rüzgarı esti. Bu büyük başarı, kitabın 1930, 1979 ve en son 2022 senelerinde sinemaya aktırılmasına vesile oldu.
Nazilerin Hedefi ve Sürgün Yılları
Almanya topraklarında 1933 yılında Nazilerin yönetimi ele geçirmesi, yazarın yaşamında fırtınalı bir dönemi başlattı. Savaş karşıtı güçlü mesajları nedeniyle eserleri 10 Mayıs 1933'te meydanlarda yakıldı ve tamamen yasaklandı. Nazi iktidarı bununla da yetinmeyerek, yazarın Birinci Dünya Savaşı cephelerinde hiçbir şekilde görev almadığını iddia eden, gerçek adının Kramer olduğunu ve Fransız-Yahudi soyundan geldiğini savunan son derece asılsız kara propagandalar türetti. Bu karanlık atmosferden uzaklaşmak isteyen Remarque, ünlü yapıtının devamı niteliğindeki Dönüş Yolu çalışmasını tamamlayıp 1931'de İsviçre'ye göç etti. Kendi vatanı ise 1938 yılında onu vatandaşlıktan çıkardı.
Baskılar sadece yazarın şahsıyla sınırlı kalmayıp ailesine de derin acılar yaşattı. Kız kardeşi Elfriede Scholz, 1943 yılında Nazi karşıtı propagandalar yapmaktan suçlu bulunarak idama mahkum edildi. Remarque, 1925 yılında hayatını birleştirdiği ve 1930'da yollarını ayırdığı aktris Jutta Ilse Zambona ile 1938'de formalite icabı yeniden evlenmek durumunda kaldı. Bu hamlenin tek gayesi, eski eşinin İsviçre hükümeti tarafından Nazi Almanyası'na iade edilmesinin önüne geçmekti. Çift, tehlike geçtikten sonra 1957 yılında evliliklerini tamamen sonlandırdı.
Amerika Günleri ve Edebi Mirası
Remarque, Avrupa'da tırmanan baskılardan sıyrılmak amacıyla 1939 yılında New York'a giderek yepyeni bir sayfa açtı. 1947 senesinde Amerika Birleşik Devletleri vatandaşlığına kabul edildikten sonra ömrünü New York ve İsviçre topraklarında dönüşümlü olarak idame ettirdi. Eski eşinden tamamen boşandıktan sonra, 1958 yılında Hollywood'da tanıştığı ünlü aktris Paulette Goddard ile dünya evine girdi. Sinema dünyasının tanınan ismi Goddard, daha evvel Charlie Chaplin ve Burgess Meredith ile evlilikler gerçekleştirmişti. Hayatının son dilimini eşiyle geçiren usta kalem, 25 Eylül 1970 tarihinde İsviçre'nin Locarno bölgesinde yetmiş iki yaşında hayata gözlerini yumdu.
Erich Maria Remarque'ın edebiyat dünyasına armağan ettiği başlıca eserleri kronolojik olarak şu şekildedir:
- 1920 - Rüya Evi. Sanat Adamı
- 1927 - Ufuktaki İstasyon
- 1929 - Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok
- 1931 - Dönüş Yolu
- 1931 - Düşman, kısa öyküler
- 1937 - Üç Yoldaş
- 1939 - İnsanları Seveceksin
- 1946 - Arc de Triomphe/Zafer Takı
- 1952 - Funke Leben / Hayat Kıvılcımı
- 1954 - Yaşamak Zamanı, Ölmek Zamanı
- 1955 - Ana Baba Günleri
- 1955 - Son Perde, oyun
- 1956 - Ölesiye Yaşamak
- 1956 - Son İstasyon, oyun
- 1957 - The Black Obelisk / Siyah Anıt
- 1961 - Cennetin Favorisi Yok
- 1962 - Lizbon'da Gece
- 1970 - Das gelobte Land / Vaat Edilmiş Ülke