John Forbes Nash, 13 Haziran 1928'de Batı Virginia'da dünyaya gelen ve oyun teorisiyle diferansiyel geometri alanlarındaki çalışmalarıyla bilim tarihine adını yazdıran Amerikalı matematikçidir. 1994 Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazanan Nash, geniş halk kitlelerine ise Russell Crowe'un başrolünü üstlendiği Akıl Oyunları filmiyle tanındı.
Erken Yaşam ve Eğitim
Nash'in babası, Teksas A&M Üniversitesi çıkışlı bir elektrik mühendisiydi; annesi Margaret Virginia Martin ise Batı Virginia Üniversitesi mezunu, Latince ve İngilizce öğretmeniydi. Küçük yaşlarda Compton's Picture Encyclopedia gibi hacimli başvuru kaynaklarına yönelen Nash, 12 yaşında evde bağımsız deneyler yapmaya başladı. Diğer çocukların oyun ve şakalarından kendini soyutlayan Nash'in bu yalnız duruşu, ailesi tarafından akademik merak olarak yorumlanarak desteklendi.
Matematik tutkusunu alevlendiren eser, lise yıllarında okuduğu E.T. Bell'in Men of Mathematics adlı kitabıdır. Lise sürecinde Bluefield College'dan dersler alan Nash, mezuniyetin ardından Westinghouse bursuyla Carnegie Institute of Technology'ye kaydoldu. Kimya mühendisliğinden kimyaya, oradan matematiğe geçen Nash, 1948'de aynı üniversiteden hem lisans hem de yüksek lisans derecesini aldı.
Mezuniyetin hemen ardından bir donanma projesiyle ilişkilendirilen Nash, kısa sürede akademik çekimini Princeton Üniversitesi'ne yöneltti. Harvard'dan da teklif gelmesine karşın Bluefield'a coğrafi yakınlığı ve Princeton akademisyenlerinin ilgisi belirleyici oldu. 1950'de Princeton'dan aldığı doktora tezi, daha sonra Nash Dengesi adıyla anılacak olan oyun teorisinin temel taşlarından birini oluşturuyordu.
Bilimsel Katkılar ve Akademik Kariyer
Doktora çalışması üç önemli makaleyi beraberinde getirdi: Equilibrium Points in N-person Games (1950), The Bargaining Problem (1950) ve Two-person Cooperative Games (1953). Bu makaleler oyun teorisinin sınırlarını yeniden çizdi. Nash aynı dönemde cebirsel geometri alanında da dikkat çeken araştırmalar yürüttü.
1951'de Massachusetts Institute of Technology (MIT)'de öğretim üyeliğine başlayan Nash, 1959'da bu görevinden ayrıldı. 1945-1996 yılları arasında toplam 23 bilimsel çalışma yayımladı; Essays on Game Theory (1996) ve The Essential John Nash adlı kitapları da bu birikimin ürünüdür. Akademik çalışmaların yanı sıra Hex ve So Long Sucker adlı iki popüler oyunun yaratıcıları arasında yer aldı.
- John Von Neumann Teori Ödülü — 1978
- Nobel Ekonomi Ödülü — 1994
- Leroy P. Steele Ödülü — 1999
Kişisel Yaşam ve Şizofreni ile Mücadelesi
Nash, MIT'de tanıştığı Alicia Lopez-Harrison de Lardé ile Şubat 1957'de evlendi. 1958'den itibaren şizofreni belirtileri gösteren Nash, 1959'da eşinin girişimiyle hastaneye yatırıldı; paranoyak şizofreni, depresyon ve kendine güvensizlik tanıları kondu. Paris ve Cenevre'de geçirdiği dönemin ardından 1960'ta Princeton'a dönen Nash, 1970'e kadar defalarca hastane süreçleriyle yüzleşmek zorunda kaldı. Bu yıllarda ilaç tedavisini kesmesi, biyografi yazarı Sylvia Nasar'ın aktardığına göre yavaş bir iyileşme sürecini beraberinde getirdi; Alicia'nın desteği bu süreçte belirleyici bir rol oynadı.
Nash ile Alicia 1963'te boşandı; 1970'te yeniden bir araya geldiler ve kendileri için "aynı çatı altında yaşayan iki yabancı" benzetmesini kullandılar. 1994 Nobel Ödülü'nün ardından ilişkileri yeniden şekillendi; çift, 1 Haziran 2001'de ikinci kez evlendi. Nash'in başka bir ilişkisinden doğan John Charles Martin adında bir oğlu daha bulunmaktadır; bu çocuk da ilerleyen yıllarda matematikçi oldu ve kendisine de şizofreni tanısı kondu.
Nash'in hayatını anlatan Sylvia Nasar imzalı biyografi, Ron Howard yönetimindeki 2001 yapımı A Beautiful Mind filminin temelini oluşturdu. Russell Crowe Nash'i, Jennifer Connelly ise Alicia'yı canlandırdı; film dört Akademi Ödülü kazandı. John Nash, 24 Mayıs 2015'te New Jersey'de içinde bulunduğu taksinin kaza yapması sonucu 87 yaşında hayatını kaybetti. Eşi Alicia da aynı kazada yaşamını yitirdi.