Paul Adrien Maurice Dirac (8 Ağustos 1902 – 20 Ekim 1984), İngiliz teorik fizikçi ve matematikçidir. Kuantum mekaniğinin kurucularındandır. Fermiyonların davranışını açıklayarak antimaddenin keşfine olanak veren ve adını taşıyan Dirac denklemiyle tanınır. 1933 Nobel Fizik Ödülü'nü Erwin Schrödinger ile paylaşmıştır.
Gençlik Yılları
İngiltere'nin Bristol kentinde, Bishopston kasabasında doğdu ve büyüdü. Babası Charles Dirac, İsviçre'nin Valais kantonundan gelen bir göçmendi ve Fransızca öğretmenliği yapıyordu. Annesi Cornwall'lıydı ve bir denizcinin kızıydı. Babasının sert ve otoriter tavırları yüzünden çocukluk yılları neşeli geçmedi. Eğitimine Bishop Road İlkokulu'nda başladı, sonra babasının öğretmenlik yaptığı Merchant Venturers' Teknik Koleji'ne devam etti. Bu kolej ağırlıklı olarak fen ve çağdaş diller eğitimi veriyordu; dönemin Birleşik Krallığı'nda klasikleri öğreten okullara kıyasla alışılmadıktı ve Dirac sonradan buna çok müteşekkir olduğunu söyledi. Bristol Üniversitesi'nde elektrik mühendisliği okuyup 1921'de mezun oldu. Asıl ilgisinin matematik olduğunu anlayarak 1923'te Bristol'de matematik yüksek eğitimini tamamladı ve St John's College, Cambridge'de araştırma yapmak üzere burs aldı. Hayatının uzun bir bölümü burada geçti. Cambridge'de Ralph Fowler'ın yardımıyla genel görelilik ve yeni yeşeren kuantum fiziğiyle ilgilendi.
Bilimsel Çalışmaları
Klasik mekanikteki Poisson parantezleri ile Werner Heisenberg'in önerdiği matris mekaniği arasında benzerlikler fark etti; bu gözlemi içeren 1926 tarihli yayınıyla Cambridge'den Ph.D. unvanını aldı. 1928'de Wolfgang Pauli'nin göreli olmayan spin sistemleri üzerine çalışmasına dayanarak elektronun dalga fonksiyonu için göreli bir hareket denklemi olan Dirac denklemini oluşturdu. Bu çalışma onu, elektronun karşıt parçacığı olan pozitronun varlığını öngörmeye götürdü; pozitron 1932'de Carl Anderson tarafından gözlendi. Denklem spin kavramının görelilik çerçevesine oturmasına da yardım etti. Dirac, kuantum elektrodinamiği terimini ilk kez kullanan ve bu dalı kuran kişi olarak anılır.
1930'da yayımlanan The Principles of Quantum Mechanics (Kuantum Mekaniğinin İlkeleri) kitabı bilim tarihinde bir mihenk taşıdır; kısa sürede konuyu öğretmek için kullanılan standart kitap oldu ve hâlâ kullanılmaktadır. Kitapta Heisenberg'in matris mekaniğini ve Schrödinger'in dalga mekaniğini tek çatı altında topladı; bra-ket notasyonunu ve Dirac delta fonksiyonunu ilk kez kullandı. 1931'de tek bir manyetik tekkutbun varlığının elektriksel yükün kuantizasyonunu açıklayacağını gösterdi; bugüne kadar bir manyetik tekkutbun varlığına dair bilgi edinilemedi.
Kişisel Yaşamı ve Kişiliği
1937'de Eugene Wigner'in kız kardeşi Margit ile evlendi; Margit'in önceki evliliğinden iki çocuğunu evlat edindi ve çiftin iki kızı oldu. 1932'den 1969'a kadar Cambridge'de Lucasian Matematik Profesörü unvanını elinde tuttu. Dirac sakin ve titiz kişiliğiyle tanınırdı. Niels Bohr bir cümlenin sonunu getiremediğinden yakındığında "Bana okulda asla sonunu bilmediğim bir cümleye başlamamayı öğrettiler" diye yanıt verdi. Sovyetler Birliği'ni ziyaret ettiğinde felsefe konferansı için davet alınca tahtaya yalnızca "Fizik kanunları matematiksel güzellik ve basitliğe sahip olmalıdır" yazdı. Alçakgönüllülüğüyle de bilinirdi; kuantum mekaniksel operatörlerin zamanda gelişimi denklemini ilk yazan kendisi olduğu hâlde ona "Heisenberg hareket denklemi" adını verdi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Paul Dirac maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.