Eugene Wigner, 17 Kasım 1902'de Budapeşte, Macaristan'da Elisabeth ve Anthony Wigner çiftinin oğlu olarak dünyaya geldi. Macar Yahudi kökenli bu fizikçi ve matematikçi, atom çekirdeği ile temel parçacıkların kuramına uyguladığı simetri prensipleriyle 1963 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görüldü. Kuantum mekaniğinin matematiksel temellerini sağlamlaştıran çalışmalarıyla yirminci yüzyılın en belirleyici bilim insanları arasına girdi.
Erken Yaşam ve Eğitim
Wigner'ın iki kız kardeşi vardı: Bertha ve Margit (Manci). Margit'in ilerleyen yıllarda fizikçi Paul Dirac ile evlenmesi, aile ile bilim dünyası arasındaki köprüyü simgeler biçimde tarihe geçti. Eugene 9 yaşına dek özel öğretmenlerden ders aldı; 11 yaşındaysa ağır bir tüberküloz hastalığı geçirdi. 1920'de orta öğrenimini tamamlayarak Budapeşte Teknoloji ve Ekonomi Üniversitesi'ne kaydoldu. Bir yıl sonra Berlin'e geçerek Technische Hochschule'de kimya mühendisliği okudu.
Berlin yılları onun için yalnızca bir eğitim dönemi değil, aynı zamanda çığır açan bilimsel çevrelere kapı aralandığı bir dönemdi. Alman Fizik Derneği toplantılarına düzenli katılan Wigner, Max Planck, Albert Einstein, Werner Heisenberg, Wolfgang Pauli ve Walther Nernst gibi isimlerle yüz yüze geldi. Kaiser Wilhelm Enstitüsü'nde fiziksel kimya ve elektrokimya üzerine çalışırken Erwin Schrödinger'in kuantum mekaniği araştırmalarını da derinlemesine inceledi.
Kariyer: Princeton'dan Manhattan Projesi'ne
1930'da Princeton Üniversitesi'nde göreve başlayan Wigner, 1936'da kısa bir süre için Wisconsin Üniversitesi'ne geçiş yaptı. 8 Ocak 1937'de ABD vatandaşlığına kabul edildi. 1938'de yeniden Princeton'a dönerek matematiksel fizik alanındaki çalışmalarını sürdürdü. 1930'ların sonunda atom çekirdekleri üzerine kapsamlı araştırmalar geliştirdi ve nükleer reaksiyonlara ilişkin genel bir teorinin temellerini kurdu.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında, 1942-1945 döneminde Chicago Üniversitesi'nde Manhattan Projesi bünyesinde çalıştı. Fizikçi Robert Oppenheimer önderliğinde yürütülen bu projeye ABD Başkanı Franklin Roosevelt'in talimatıyla dahil oldu. Savaşın ardından 1946-1947 yılları arasında Clinton Laboratuvarları'nda Araştırma ve Geliştirme Müdürlüğü görevini üstlendi; 1947 yazının sonunda Princeton'a döndü. Nükleer reaktörlerde Xe-135 zehirlenmesi olgusunu ilk kez tanımlayan bilim insanı olma özelliğini de bu çalışmalar döneminde kazandı. 1952'de ABD Atom Enerjisi Komisyonu Genel Danışma Kurulu'na seçildi ve 1964'e dek bu pozisyonda kaldı. 1971'de emekliye ayrıldı.
Kişisel Yaşam ve Ödüller
Wigner, 1936'da fizik öğrencisi Amelia Frank ile evlendi; ne var ki eşini yalnızca bir yıl sonra, 1937'de kaybetti. 4 Haziran 1941'de fizik profesörü Mary Annette Wheeler ile ikinci evliliğini yaptı. Bu birliktelikten David Wigner ve Martha Wigner adlarında iki çocuğu oldu.
Bilimsel katkılarının karşılığını pek çok prestijli ödülle aldı:
- 1958 — Enrico Fermi Ödülü
- 1960 — Barış Ödülü
- 1963 — Nobel Fizik Ödülü
- 1964 — George Washington Ödülü (Amerikan-Macar Etüdler Vakfı) ve Max Planck Madalyası
- 1965 — Semmelweis Madalyası (Amerikan-Macar Tabipler Birliği)
- 1969 — Ulusal Bilim Madalyası
Eugene Wigner, 1 Ocak 1995'te Princeton, New Jersey'de 93 yaşında hayatını kaybetti. Kuantum mekaniğinde simetri teorisine ve nükleer fiziğe yaptığı katkılar, günümüz teorik fiziğinin temel yapı taşları olmayı sürdürmektedir.