Türkiye’nin en çalkantılı dönemlerinde üstlendiği kritik rollerle tanınan Ethem Yetkiner, cumhuriyet bürokrasisinin en önemli figürlerinden biri olarak 1 Temmuz 1912 tarihinde o dönem Osmanlı egemenliğinde olan Rodos’ta dünyaya geldi. Tam adı Ethem Necip Yetkiner olan bu saygın devlet adamı, uzun yıllar boyunca kaymakamlık, emniyet müdürlüğü, valilik ve nihayetinde İstanbul Belediye Başkanlığı ile İstanbul Valiliği görevlerinde bulunarak ülkesine hizmet etti. Hüseyin Hüsnü Bey ve Nebile Hanım’ın evladı olan Yetkiner, ülkenin en kritik idari merkezlerinde aldığı cesur kararlarla adından söz ettirmeyi başardı. Kız kardeşi Nebahat ve erkek kardeşi Bekir ile birlikte büyüyen Yetkiner, eğitim hayatındaki üstün başarılarını hukuk eğitimiyle taçlandırarak genç yaşta devletin en üst kademelerinde görev almaya hazır hale geldi. 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi ile valilik kariyeri son bulan tecrübeli idareci, bürokratik vizyonuyla cumhuriyet tarihine derin bir iz bıraktı.
Eğitim Hayatı ve Taşra Valilikleri
Kabataş Lisesi mezunu olan başarılı bürokrat, hukuk eğitimini ise İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde dereceyle tamamladı. Hukuk diplomasını aldıktan sonra doğrudan kamu hizmetine yönelen Yetkiner, meslek hayatına adanmış bir ruhla başladı. İlk olarak kaymakamlık ve müfettişlik pozisyonlarında rüştünü ispat eden Yetkiner, ardından ülkenin dört bir yanında valilik makamına getirildi. Anadolu’nun farklı köşelerinde adalet ve düzeni sağlamak için çalışan Ethem Necip Yetkiner, sırasıyla şu illerde valilik yaptı:
- 1947 ile 1949 yılları arasında Kütahya valisi olarak bölgenin kalkınmasında rol oynadı.
- 26 Mart 1949 ile 20 Haziran 1950 tarihleri arasında Aydın ilinde mülki amirlik yaptı.
- 3 Temmuz 1950 ile 4 Mayıs 1951 döneminde Çankırı valiliği vazifesini üstlendi.
- 17 Mayıs 1951 ile Şubat 1954 tarihleri arasında Kocaeli valisi olarak çok önemli işlere imza attı.
- 22 Eylül ile 28 Kasım 1955 tarihleri gibi kısa bir dönemde Konya valisi olarak atandı.
- 1 Ekim 1956 ile 10 Ekim 1957 tarihleri arasında ise Hatay valiliği görevini yürüttü.
Yetkiner, özellikle Kocaeli valiliği yaptığı dönemde, 1952 yılında Umumi Kütüphane’nin kurulmasına öncülük ederek halkın bilgiye erişimini kolaylaştırdı. Kütüphanelerin tüm il geneline yayılması amacıyla teşvik edici politikalar uygulayan ünlü bürokrat, eğitim ve kültür alanındaki bu atılımlarıyla halkın takdirini kazandı. O dönemde Adapazarı da mülki sınırlar açısından Kocaeli’ne bağlı bulunmaktaydı. Sakarya’nın 17 Haziran 1954’te bağımsız bir şehir statüsü kazanmasından önce Yetkiner, Adapazarı bölgesini de kapsayan bu geniş Kocaeli sınırlarında valilik yapan son iki yöneticiden biri olma unvanını elde etti.
Emniyet Genel Müdürlüğü ve İstanbul Yönetimi
Mülki idaredeki başarılarının ardından Ethem Yetkiner, güvenlik bürokrasisinde de çok kritik roller üstlendi. Kocaeli Valiliği görevinden ayrıldıktan sonra kısa bir süreliğine İstanbul Emniyet Müdürlüğü koltuğuna oturan tecrübeli devlet adamı, bu görevi en kısa süre yürüten isimler arasında yer aldı. Ancak bu tecrübe, onun 5 Haziran 1954 tarihinde Emniyet Genel Müdürü olarak atanmasının önünü açtı. Yaklaşık bir yıl boyunca bu yüksek makamı başarıyla temsil eden Yetkiner, 12 Eylül 1955 tarihinde bu kritik görevinden ayrılarak İçişleri Bakanlığı Müsteşarlığı görevine getirildi.
Devletin merkez teşkilatındaki üst düzey çalışmalarının ardından 14 Mayıs 1958 tarihinde Yetkiner için yepyeni bir sayfa açıldı. Aynı gün hem İstanbul Valiliği hem de İstanbul Belediye Başkanlığı makamlarına birden atandı. O dönemde bu iki görev tek bir çatı altında yürütülüyordu. İstanbul İl Özel İdaresi ile İstanbul Belediyesi’nin kurumsal olarak birbirinden ayrılması kararı üzerine Yetkiner, 24 Aralık 1958 tarihinde belediye başkanlığı görevini bıraktı. Ancak valilik görevini büyük bir titizlikle sürdürmeye devam etti. İstanbul’un modernleşmesi ve idari yapısının şekillenmesinde mühim vazifeler üstlenen Ethem Necip Yetkiner, valilik görevini 27 Mayıs 1960 tarihine kadar kesintisiz sürdürdü.
27 Mayıs Darbesi ve Son Yılları
1960 yılının 27 Mayıs sabahı gerçekleşen askeri darbe, Yetkiner’in parlak bürokratik kariyerine ani bir son verdi. Askeri cunta tarafından görevinden el çektirilen İstanbul Valisi, hemen tutuklanarak yargılanmak üzere Yassıada’ya sevk edildi. Türkiye tarihinin en dramatik mahkemelerinden biri olan Yassıada yargılamalarında sanık sandalyesine oturan Yetkiner hakkında o dönemin ulusal ve yerel basınında sayısız iddia ve itham yer aldı. Yassıada sürecinin ardından zorlu günler geçiren eski vali, özgürlüğüne kavuştuktan sonra yaşamının geri kalan kısmını sessiz ve huzurlu bir şekilde İstanbul’da geçirmeyi tercih etti.
Cumhuriyet tarihinin en hareketli yarım asrına bizzat tanıklık eden, bürokrasinin her kademesinde sadakatle hizmet üreten Yetkiner, 25 Ocak 1973 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Yengeç burcu olan tecrübeli bürokrat, vefat ettiğinde 60 yaşındaydı. Cenazesi büyük bir katılımla kaldırılarak İstanbul’un önemli simalarından birçoğunun ebedi istirahatgahı olan Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. Arkasında eğitimden kütüphaneciliğe, emniyetten yerel yönetimlere kadar uzanan zengin bir devlet mirası bırakan Yetkiner, dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla anılmaya devam etmektedir.