Robert Oppenheimer Kimdir?

Julius Robert Oppenheimer, İkinci Dünya Savaşı'nın kaderini tayin eden nükleer silah geliştirme sürecinde, Manhattan Projesi bilimsel liderliğini üstlenerek insanlık tarihini değiştirdi. “Atom bombasının babası” lakabıyla tarihe geçen ünlü kuramsal fizikçi, 22 Nisan 1904 tarihinde New York'ta, Almanya göçmeni varlıklı bir ailenin ilk çocuğu olarak dünyaya gözlerini açtı. Savaş yıllarında askeri amaçlarla yürütülen bu gizli projeyi, dünya çapındaki seçkin bilim insanını bir araya getirip koordine ederek başarıyla yönetti. Hem teorik fizik dünyasında çığır açan çalışmalarıyla hem de bilimsel dehasıyla yirminci yüzyıla damgasını vuran Oppenheimer, 18 Şubat 1967'de hayata veda etti.

Varlıklı Bir Çocukluktan Harvard Yıllarına

Genç Robert, sanat ve müzikle yakından ilgilenen, dindar olmayan Yahudi bir ailenin ortamında büyüdü. Babası Julius S. Oppenheimer, on yedi yaşında Almanya'dan Amerika'ya göç etmiş ve giyim sektöründe büyük bir servet edinmişti. Annesi Ella Friedman ise Baltimore kökenli yetenekli bir ressamdı. Manhattan Riverside Drive'da lüks bir dairede yaşayan bu zengin ailenin Long Island'da da görkemli bir mülkü bulunuyordu. Frank isminde bir erkek kardeşi olan Robert, küçük yaşlardan itibaren bilime karşı olağanüstü bir ilgi sergiledi. Beş yaşında mineral koleksiyonu yapmaya başlayan çocuk, on bir yaşında New York Mineralogical Club üyeliğine kabul edilerek dehasını kanıtladı.

İlk öğrenimine 1911 yılında School of Ethical Culture kurumunda başlayan Oppenheimer, 1921'de liseden mezun oldu. Mezuniyet sonrasında çıktığı Avrupa seyahatinde ağır bir kalınbağırsak iltihabı atlattıktan sonra Harvard Üniversitesi'ne kaydoldu. Kimya alanında eğitim gördüğü bu köklü üniversiteyi üstün başarı derecesiyle sadece üç senede bitirdi. Edebiyat merakıyla Latince ve Yunanca öğrenen genç deha, deneysel fiziğe yönelerek mezuniyetinin ardından Avrupa'nın yolunu tuttu.

Avrupa Seyahatleri ve Akademik Başarılar

Oppenheimer'ın bilimsel olgunlaşma süreci, Avrupa'nın en prestijli fizik merkezlerinde şekillendi. Cambridge Üniversitesi'nde ünlü deneysel fizikçi Ernest Rutherford ile birlikte çalıştı. İsveç seyahatinde kuantum kuramının öncülerinden Niels Bohr ile tanışan genç bilim insanı, daha sonra Almanya'daki Göttingen Üniversitesi'ne geçiş yaptı. Burada ünlü fizikçi Max Born yönetiminde yürüttüğü çalışmalar sayesinde 1927 yılında doktora unvanını elde etti. Göttingen'deki eğitimi sırasında kuantum fiziğinin temellerini atan çok sayıda önemli bilimsel makale yayınladı. Akademik çevresi ise çağın en parlak zekalarından oluşuyordu:

• Werner Heisenberg ve Wolfgang Pauli
• Paul Dirac ve Enrico Fermi
• Pascual Jordan ve Edward Teller

Amerika Birleşik Devletleri'ne döndükten sonra teorik fizik alanında dersler vermeye başlayan Oppenheimer, California Institute of Technology (Caltech) ve Berkeley bünyesinde yardımcı doçent oldu. On üç yıl boyunca Pasadena ile Berkeley arasında mekik dokuyarak ülkenin en yetenekli genç fizikçilerini yetiştirdi. Ders anlatım tarzındaki büyüleyicilik ve derin bilgi birikimi, öğrencileri üzerinde büyük bir hayranlık uyandırıyordu. Nükleer fizik, kozmik ışınlar ve kuantum alan kuramına yoğunlaşan araştırmacı. Bilimsel başarıları sayesinde 1941 yılında ulusal akademiye seçildi. Ardından 1936 yılında her iki kurumda da tam zamanlı profesörlüğe terfi etti.

Politik Dönemeçler ve Aile Hayatı

Oppenheimer, 1930'lu yılların ortasında sol görüşlü toplumsal hareketlerle ilgilenmeye başladı. Bu dönemde Amerikan Komünist Partisi üyesi olan Jean Tatlock ile yakınlık kurdu ve evlendi. Babasının 1937'deki vefatı üzerine kendisine kalan mirasla sol eğilimli sivil gruplara maddi destek sağladı. Doğrudan partiye üye olmasa da komünist çevrelerle kurduğu ilişkiler sonraki yıllarda hayatını derinden etkileyecekti. İlk eşinden ayrıldıktan sonra Katherine Harrison ile tanışan fizikçi, Kasım 1940'ta onunla hayatını birleştirdi. Eşinin yönlendirmeleriyle yaşam tarzını ve giyim kuşamını tamamen değiştiren ünlü fizikçinin, bu mutlu birlikteliğinden Peter adında bir oğlu ve Katherine adında bir kızı dünyaya geldi.

Manhattan Projesi ve Atom Bombası

Amerika Birleşik Devletleri savaşa girdiğinde, nükleer silah tasarımı gerçekleştirecek Los Alamos Laboratuvarı'nın liderliğine Oppenheimer getirildi. Aralarında Edward Teller, Enrico Fermi, Niels Bohr ve Klaus Fuchs gibi asrın en büyük dehayı barındıran Manhattan Projesi kadrosunu, olağanüstü idari yetenekleri ve tükenmez enerjisiyle başarıyla koordine etti. Yıllarca süren hummalı çalışmaların ardından, 1945 yılında uranyum-235 izotopunun yeterli miktara ulaşmasıyla tarihin en yıkıcı silahı icat edildi. Proje neticesinde icat edilen nükleer silahların Hiroşima ve Nagasaki üzerindeki korkunç yıkıcı gücü, insanlık tarihinin en karanlık sayfalarından birini yazarken Oppenheimer'ı derin bir vicdani sorgulamaya itti. New Mexico'daki denemeler sırasında Hint destanından akıllara kazınan şu meşhur sözü fısıldadı: “Şimdi ölüm oluyorum, dünyaların yok edicisi.”

Savaş Sonrası Yıllar ve Dışlanma Süreci

Savaşın sona ermesiyle başarılarından ötürü Başkan Harry Truman tarafından Medal for Merit ile ödüllendirilen bilim insanı, daha sonra Atomik Enerji Komisyonu Tavsiye Komitesi başkanlığına seçildi. Nükleer patlamaların doğurduğu radyasyon tehlikelerini araştırırken, Edward Teller ile fikir ayrılığına düşerek hidrojen bombasının üretilmesine şiddetle karşı çıktı. İsanlığın yok edilmesine zemin hazırlayacak böylesi bir silahın kullanılmasının soykırım anlamına geleceğini savunan fizikçi, politikacılar nezdinde yürütülen karşı lobi çalışmalarına öncülük etti. Ancak bu duruşu, 1953 yılında McCarthy döneminin cadı avı dalgasına kapılmasına sebep oldu. Askeri sırların kendisinden gizlenmesi kararlaştırılarak komisyondan uzaklaştırıldı.

Bu adaletsiz karar yüzlerce bilim insanı tarafından protesto edilse de Teller'ın nükleer denemelerinin önü açıldı. Hayatının son döneminde Colorado Üniversitesi'nde tekrar ders vermeye başlayan ve ünlü Exploratorium Bilim Müzesi'ni tasarlayan Oppenheimer, 1963'te Başkan Lyndon B. Johnson'ın takdim ettiği Enrico Fermi Ödülü ile iade-i itibar kazandı. Hakkındaki asılsız komünizm suçlamaları da aynı yıl resmi olarak affedildi. Uzun yıllar süren ağır sigara tiryakiliğinin ardından gırtlak kanserine yakalanan teorik fizik dehası, 18 Şubat 1967 tarihinde New Jersey'deki Princeton şehrinde 63 yaşındayken aramızdan ayrıldı.