Ernest Rutherford (30 Ağustos 1871 – 19 Ekim 1937), Yeni Zelandalı-İngiliz deneysel fizikçidir. 1908 Nobel Kimya Ödülü sahibidir.
Yaşamı ve Eğitimi
Yeni Zelanda'ya göç etmiş İskoç bir ailenin on iki çocuğundan dördüncüsüydü. Babası tekerlek yapımcısıydı. Liseyi burslu okudu. Yine burslu devam ettiği Christchurch'teki Canterbury College'dan 1892'de lisans, ertesi yıl üstün başarıyla yüksek lisans derecelerini aldı. Bir yıl daha okulda kalarak demirin yüksek frekanslı manyetik alanlardaki mıknatıslanma özellikleri üzerine araştırma yaptı ve Hertz'in birkaç yıl önce bulduğu elektromanyetik dalgaları sezebilen bir dedektör yapmayı başardı.
1895'te İngiltere'ye giderek Cambridge Üniversitesi'nin Cavendish Laboratuvarı'nda J. J. Thomson'ın yanında çalışmaya başladı. Elektromanyetizma deneylerini sürdürdü ve Hertz dalgalarını 3 kilometre uzaklıktan gönderip almayı başardı. Aralık 1895'te Röntgen'in X ışınını bulduğunu açıklamasının ardından Thomson ile birlikte bu konuda çalıştılar ve X ışınının gazlardan geçerken artı ve eksi yüklü çok sayıda parçacık ortaya çıkardığını, yani iyonlaşmaya yol açtığını buldular. Rutherford bu iyonların hızını ve yeniden birleşme süresini belirlemeye yönelik bir yöntem geliştirdi. İyonlaşma gücü yüksek ama kolay soğurulan ışın türüne alfa ışınları, daha az iyonlaşmaya yol açan ama girim gücü daha yüksek olan ışınlara beta ışınları adını verdi.
Radyoaktiflik ve Atom Modeli
19. yüzyılın sonunda pek çok bilim insanı fizikte yeni bir şey kalmadığını düşünürken, Rutherford üç yıl gibi kısa bir sürede tümüyle yeni bir fizik dalı ortaya çıkardı: radyoaktiflik. Radyoaktifliğin bir elementin atomlarının kendiliğinden başka bir elementin atomlarına dönüşmesi olduğu sonucuna vardı. Maddenin değişmezliğine bağlı birçok bilim insanı buna karşı çıktı, ama Rutherford'un görüşlerinin doğruluğu kısa sürede anlaşıldı. 1903'te Royal Society üyeliğine seçildi, ertesi yıl Rumford Madalyası'nı aldı. 1903'te alfa ışınlarının elektrik ve manyetik alanlarda saptığını belirleyerek bu ışınların artı yüklü parçacıklardan oluştuğu sonucuna vardı ve hızlarını, yük/kütle oranlarını ölçtü.
1911'de geliştirdiği atom modeli bilime en büyük katkısıdır. Alfa parçacıklarının ince metal levhalardan geçişini inceledi; parçacıkların genellikle (yüzde 90 oranında) çok küçük sapmalar gösterdiğini, ancak bazılarının büyük açılarla saptığını, hatta bazen geriye döndüğünü gözledi. Bu kadar büyük kütleli bir parçacığı saptırabilmek için atomdaki artı yüklerin ve kütlenin çok küçük bir hacimde yoğunlaşmış olması gerekiyordu; böylece atomun boşluklu bir yapıdan oluştuğunu buldu. Model, Rutherford Atom Modeli ya da Çekirdekli Atom Modeli olarak adlandırılır.
Ödülleri
1908'de Nobel Kimya Ödülü'nü aldı, 1914'te Baron unvanı verildi. 1922'de Royal Society'nin en büyük ödülü Copley Madalyası ile ödüllendirildi ve 1925'te bu kurumun başkanlığına seçildi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ernest Rutherford maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.