1879 yılının Mart ayında Almanya'nın Württemberg bölgesinde dünyaya gelen Albert Einstein, modern fiziği köklü biçimde dönüştüren bir fizikçidir. Özel ve Genel Görelilik teorileriyle uzay-zaman kavramını yeniden tanımlayan Einstein, 1921'de Nobel Fizik Ödülü'nü kazandı. Buna ek olarak Copley (1925) ve Franklin (1935) nişanlarını aldı; Time dergisi de onu "Yüzyılın İnsanı" olarak seçti.
Çocukluk ve Eğitim Yılları
Ailesi Haziran 1880'de Münih'e taşındı. Babası Hermann ile amcası Jakob burada Einstein&Cie adlı bir elektrik mühendisliği şirketi kurdu. Konuşmaya geç başlamış olması dışında sıradan bir çocukluk geçiren Einstein, 1884'te özel dersler aldı; 1885'te keman derslerine başlayarak Yahudi olduğu halde Münih Katolik Okulu'na kaydoldu. 1888'de Luitpold Gymnasium'a geçti.
1894'te ailenin iflasının ardından İtalya'ya yerleşildi. Swiss Federal Polytechnic Enstitüsü'ne (bugünkü ETH Zürich) giriş sınavını geçemeyen Einstein, İsviçre'nin Aarau kentinde eğitimini sürdürdü. 1896'da enstitüye matematik ve fizik öğretmeni yetiştirme programından kabul aldı; burada James Clerk Maxwell'in elektromanyetik teorisini derinlemesine inceledi. Sınıfın tek kadın öğrencisi olan Mileva Maric ile de bu yıllarda tanıştı.
Haziran 1900'de mezun olmasının ardından öğretmenlik başvurularından yaşı gerekçesiyle olumsuz yanıt aldı. Matematik ve fizik dersleri vererek geçimini sağlayan Einstein, Bern'deki Akademie Olympia'ya katıldı; bu sayede pek çok bilim insanıyla tanışma fırsatı buldu. 1902'de İsviçre Patent Ofisi'nde teknik asistanlığa başladı. Mucitlerin elektromanyetik cihazlarını inceleyip zayıf yönlerini tespit ederek tasarım önerileri sundu; kimi zaman yaptığı değişiklikler o denli kapsamlı oluyordu ki alet neredeyse onun tasarımına dönüşüyordu.
Mucize Yıl: 1905 ve Nobel Ödülü
6 Ocak 1903'te ailesinin tüm itirazlarına karşın Mileva Maric ile evlendi. 1904'te ilk oğlu Hans Albert, 1910'da ikinci oğlu Eduard dünyaya geldi. 1905'te Zürich Üniversitesi'ne "A New Determination of Molecular Dimensions" başlıklı tezini sunarak doktor unvanını aldı. Aynı yıl "Annus Mirabilis Papers" adıyla tarihe geçen makalelerde Brown Devinimi, Fotoelektrik Etki ve Özel Görelilik teorilerini kaleme aldı.
Bu üç makale Nobel Ödülü'ne aday gösterildi. Komite uzun tartışmaların ardından Fotoelektrik Etki çalışmasını seçerek 1921 Nobel Fizik Ödülü'nü Einstein'a verdi. Yine o yıl yayımlanan bir makaleyle ünlü E = mc² formülü fizik literatürüne girdi. 1906'da Max Planck'ın radyasyon teorisi ve özgül ısı üzerine bir çalışma daha yayımladı.
Genel Görelilik ve Akademik Kariyer
1908'de Bern'de okutman olan Einstein, 1909'da Zürich Üniversitesi'nde profesörlüğe yükseldi. Prague Charles Üniversitesi'nde de kısa bir süre görev yaptıktan sonra 1912'de Zürich'e döndü. 1914'te Berlin'de bir üniversitede profesörlük yaparken Prusya Bilimler Akademisi'ne üye oldu. 1914-1933 yılları arasında Kaiser Wilhelm Fizik Enstitüsü'nü yönetti; 1920-1946 yılları arasında da Leiden Üniversitesi'nde üstün profesörlük unvanıyla çalışmalarını sürdürdü.
1915'te Genel Görelilik Teorisi'ni tamamladı. Kütlenin uzay-zamanı geometrik biçimde eğdiğini ve bu eğriliğin uzak yıldızlardan gelen ışığı saptırdığını savunan teori, başlangıçta İngiliz astronomlar tarafından kuşkuyla karşılandı. 1919'daki güneş tutulmasına ait fotoğrafların analizi teorinin geçerliliğini gözler önüne serdi; bu bulgu bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Aynı yıl Mileva'dan boşanan Einstein, kuzeni Elsa Löwenthal ile evlendi.
Amerika Yılları ve Mirası
1926'da Leo Szilard ile zehirli gaz üretmeyen buzdolabı tasarımı üzerinde çalıştı. 1933'te Nasyonal Sosyalist Parti'nin ırkçı yasaları nedeniyle Alman vatandaşlığından ayrılarak Amerika Birleşik Devletleri'ne geçti. Princeton Üniversitesi'ndeki Institute for Advanced Study'de profesörlük yapan Einstein, 1945'te emekliye ayrıldı. Bu süreçte Almanya'da çalışma hakkını yitiren kırk bilim insanı adına Atatürk'e mektup yazdı; Atatürk bu talebi kabul ederek söz konusu bilim insanlarının İstanbul Üniversitesi'nde çalışmasına olanak tanıdı. Kendisine sunulan İsrail Başbakanlığı teklifini reddeden Einstein, Dr. Chaim Weizmann ile birlikte Kudüs İbrani Üniversitesi'nin kurulmasına katkı sağladı.
1945'te Cumhurbaşkanı Roosevelt'e yazdığı mektupta nükleer silahların yapılabilirliğinden söz eden Einstein, sonraki yıllarda atom bombasının kullanımından duyduğu pişmanlığı kamuoyuyla paylaşarak bu silahlanmaya karşı açık bir tutum sergiledi. 18 Nisan 1955'te Princeton'da iç kanama sonucu 76 yaşında hayatını kaybetti; "Gravitation'ın Genelleştirilmiş Teorisi" üzerine sürdürdüğü çalışma yarım kaldı. Otopsiyi gerçekleştiren Dr. Thomas Stoltz Harvey, paryetal lobun sıradan insanlarınkinden yüzde on beş daha büyük, beynin ise yüzde yetmiş üç daha kıvrımlı olduğunu tespit etti; bu bölge matematik ve görsel yetenekle ilişkili alandır.
Einstein'ın başlıca eserleri:
- Özel Görelilik Teorisi (1905)
- Genel Görelilik Teorisi (1916)
- Brown Devinimi Teorisi Üzerine Araştırmalar (1926)
- Fiziğin Evrimi (1938)
- Siyonizm Hakkında (1930)
- Neden Savaş? (1933)
- Benim Felsefem (1934)