Hendrik Antoon Lorentz Kimdir?

Gençlik yılları

Hendrik Antoon Lorentz, 18 Temmuz 1853'te Hollanda'nın Gelderland ilindeki Arnhem şehrinde, esnaf Gerrit Frederik Lorentz ile Geertruida van Ginkel'in oğlu olarak doğdu. Annesinin 1862'deki ölümünün ardından babası Luberta Hupkes ile evlendi. Lorentz, Leiden Üniversitesi'nde fizik ve matematik okudu; astronomi öğretmeni Frederik Kaiser'den çok etkilendi ve onun etkisiyle fizikte karar kıldı. Mezun olduktan sonra 1872'de Arnhem'e döndü, bir yüksek okulda matematik öğretmeye başladı, ancak Leiden'deki çalışmalarına ara vermedi. 1875'te "Işığın yansıması ve kırınımı üzerine" başlıklı doktora tezini Pieter Rijke'ye sundu; tezinde James Clerk Maxwell'in elektromanyetik teorisini geliştirdi. 1881'de Frederik Kaiser'in yeğeni Aletta Catharina Kaiser ile evlendi; en büyük kızları Geertruida Luberta Lorentz de fizikçi oldu.

Leiden'de profesörlük

1878'de henüz 24 yaşındayken Leiden Üniversitesi'nde yeni açılan teorik fizik bölümüne başkan olarak çağrıldı ve 25 Ocak 1878'de ilk konferansını fizikte moleküler teoriler üzerine verdi. Leiden'deki ilk yirmi yılında en çok elektromanyetizma teorisiyle ve elektrik, manyetizma ile ışık arasındaki ilişkiyle ilgilendi; araştırma alanını mekanik, termodinamik, hidrodinamik, kinetik teoriler ve katı hâl teorisine kadar genişletti. En önemli katkılarını elektromanyetizma, elektron teorisi ve görelilik alanlarında yaptı. Atomların yüklü parçacıklardan oluştuğunu ve ışığın kaynağının bu parçacıkların titreşimi olabileceğini düşündü; bu görüş 1896'da arkadaşı ve eski öğrencisi Pieter Zeeman tarafından doğrulandı. Zeeman etkisini aydınlattığı için 1902 Nobel Fizik Ödülü'nü Zeeman ile paylaştı.

Elektrodinamik ve görelilik

1895'te Michelson-Morley deneyini açıklamak için hareketli nesnelerin hareket yönünde daraldığı fikrini ortaya attı; George FitzGerald bu konuda daha önce düşünmüştü. Birbirine göre hareket eden cisimler için yerel zaman terimini kullandı. 1899 ve 1904'te zaman genleşmesini de dönüşümlerine ekledi, 1905'te Henri Poincaré'nin Lorentz dönüşümü adını verdiği formülleri yayımladı. Bu formüller özel göreliliği, kütle artışı, hareketli cismin daralması ve zaman genleşmesiyle açıklıyordu. Kütle artışına ilişkin tahmini, Kaufmann'ın deneylerinde yanlış çıktı ve 1908'e kadar destekleyen deneysel veri elde edilemedi. Poincaré 1902'de Lorentz'in teorisini en tatmin edici elektrodinamik teori olarak niteledi. Adı Lorentz-Lorenz formülü, Lorentz kuvveti, Lorentz dağılımı ve Lorentz dönüşümü terimlerinde yaşar.

Son yılları

1912'de Haarlem'deki Teylers Müzesi'nde müdür olmak üzere erken emekli oldu, ancak Leiden'deki derslerine dışarıdan devam etti; koltuğunu Paul Ehrenfest'e devretti. 1905'te Royal Society'ye kabul edildi, 1908'de Rumford, 1918'de Copley Madalyası aldı. 1918-1926 arasında Hollanda hükûmetinin isteğiyle Afsluitdijk taşma kontrol barajının hesaplarını yaptı ve baraj 1933'te tamamlandığında hesaplarının dikkat çekecek derecede hatasız olduğu görüldü. 4 Şubat 1928'de Haarlem'de öldü; cenaze gününde Hollanda'da tüm telefon ve telgraf hizmetleri üç dakikalığına durduruldu.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Hendrik Antoon Lorentz maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.