Tıp dünyasında devrim yaratan Fransız bakteriyolog Albert Calmette, 12 Temmuz 1863 tarihinde Nice şehrinde doğurak milyonların hayatını kurtaracak ve tıp tarihini kökünden değiştirecek parlak kariyerine ilk adımını atmıştır. Büyük bilgin Louis Pasteur’ün seçkin öğrencilerinden biri olan Calmette, çocukları ölümcül verem hastalığından korumak amacıyla hayatını laboratuvar çalışmalarına adamıştır. Meslektaşı Camille Guerin ile geliştirdiği BCG aşısı ve tüberküloz tanı testi sayesinde, tıp tarihine altın harflerle kazınan efsanevi bir hekime dönüşmüştür.
Okyanusları Aşan Bir Bilim Seyahati
Genç Albert, tıp eğitimine 1881 yılında Brest kentindeki Deniz Tıp Koleji bünyesinde başladı. Eğitim hayatının hemen ardından tropikal hastalıkları yerinde ve derinlemesine incelemek üzere Fransız donanması bünyesinde görev alarak Hong Kong, Amoy ve Formoza gibi Uzak Doğu topraklarında çalışmalar yürütmüştür. Bilimsel merakı onu Gabon’a sürükledi; burada tehlikeli uyku hastalığı ve karasu ateşi üzerine kapsamlı araştırmalar yürüttü. Fransız Newfoundland adası yakınlarında gerçekleştirdiği hassas çalışmalar sonucunda ise kırmızı leke hummasına yol açan mikrobu keşfetmeyi başardı.
Paris Üniversitesi’nden 1886 yılında tıp doktoru unvanını alan başarılı hekim, doğrudan Paris Pasteur Enstitüsü kadrosuna katıldı. Dönemin en saygın bilim insanı Louis Pasteur, Calmette’in yeteneğini fark ederek onu Çinhindi’ne gönderdi. Genç doktor, 1891’de Saygon’da yeni bir Pasteur Enstitüsü kurarak bölgede suçiçeği aşısı ile yılan zehirine karşı koruyucu serumlar üretti. Bu süreçte ağır bir dizanteri hastalığına yakalanması üzerine ülkesine geri dönmek zorunda kaldı.
Fransa’ya 1895 yılında dönen Calmette, bir yıl sonra kurulan Lille Pasteur Enstitüsü yöneticiliğine atandı ve bu görevi 1919 yılına kadar sürdürdü. Enstitü bünyesinde yılan zehirlenmelerine karşı geliştirdiği polivalent serum üzerinde çalışırken, parmağını ısıran zehirli bir yılanın gazabına uğradı. Kendi hazırladığı mucizevi serumu hemen kendisine uygulayarak hayatını kurtardı, fakat sağ işaret parmağının ucunu kaybetmekten kurtulamadı.
Vereme Karşı Tarihî Başarı: BCG Aşısı
Lille kentinde kanalizasyon temizliği ve madencilerin bağırsak kurdu tedavisiyle de ilgilenen Calmette, Portekiz’den Cezayir’e kadar uzanan geniş bir coğrafyada veba salgınlarını durdurdu. Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Alman işgali altındaki Lille’de kalarak tifo salgınını engelleme sorumluluğunu üstlendi. Savaşın sona ermesiyle birlikte görevini veteriner dostu Camille Guerin’e devretti ve Paris’e dönerek çalışmalarını derinleştirdi.
İki bilim insanı, 1906 yılında itibaren sığırlardan elde edilen verem basili üzerinde sabırla çalıştılar. Araştırmacılar, 1908 yılında hastalıklı basillerin öd içeren özel bir kültür ortamında üretildiğinde zayıfladığını keşfettiler. Bu özel işlem sayesinde basil, hastalık yapıcı etkisini tamamen kaybediyor ancak vücutta antikor üretimini tetiklemeye devam ediyordu.
Böylece insanlık tarihinin en önemli buluşlarından biri doğdu:
- İki mucidin soyadını taşıyan Bacillus Calmette-Guerin (BCG) aşısı geliştirildi.
- İlk insan deneyi 1 Temmuz 1921'de Paris Belediye Hastanesinde veremli annelerin doğurduğu 600 bebek üzerinde gerçekleştirildi.
- Aşılanan hiçbir çocukta hastalık belirtisi görülmemesi üzerine aşının küresel dağıtımı hız kazandı.
Trajedi, Adalet ve Son Yıllar
Aşının başarısı 1930 yılında gölgelendi. Almanya'nın Lübeck kentinde büyük bir felaket yaşandı. Aşılanan 249 çocuktan 73'ü hayatını kaybetti. Bu kayıp tıp dünyasında şok etkisi yarattı. Calmette ve Guerin hemen laboratuvarlarına kapandı. Tüm bilimsel kayıtlar sabırla incelendi. Sonunda büyük gerçek ortaya çıktı. Gönderilen aşı suşuna öldürücü verem basili karışmıştı. İki araştırmacının bu feci olayda hiçbir suçu yoktu. Aklandılar ve aşının yaygınlaşması sürdü.
Yaşanan bu acı tecrübenin ardından Calmette, aşının güvenliğini artırmak adına Calmette tepkimesi olarak bilinen deri testini geliştirdi. Bu yenilikçi tanı yöntemi sayesinde, tüberküloz aşısının getirebileceği olası yan etkiler tamamen ortadan kaldırılmış ve sadece test sonucu negatif çıkan çocukların güvenle aşılanması sağlanmıştır. Ömrünün son anına kadar insanlığa hizmet eden değerli bilim insanı, 29 Ekim 1933 tarihinde Paris'te 70 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Geride tıp literatürünü zenginleştiren şu önemli eserleri bıraktı:
- Les venins, les animals venimeux et la serotberapie antivenimeuse (1907)
- L’infection bacillaire et la tuberculose chez l’homme et chez les animaux (1920)