Kimdir?
Niels Henrik David Bohr, 7 Ekim 1885'te Kopenhag'da doğdu ve 18 Kasım 1962'de Kopenhag'da öldü. Kuantum mekaniği ve atomun yapısının anlaşılmasına yaptığı katkılarla tanınan, 1922'de Nobel Fizik Ödülü alan Danimarkalı fizikçidir.
Bilimsel katkıları
Bohr, elektronların enerji düzeylerinin ayrık olduğunu ve elektronların atom çekirdeği çevresinde kararlı yörüngelerde döndüğünü, ancak bir enerji düzeyinden ötekine atlayabileceğini öne süren Bohr atom modelini geliştirdi. Bu modelin yerini başka modeller almış olsa da altında yatan ilkeler geçerliliğini korur. Maddelerin dalga ya da parçacık demeti gibi çelişkili özellikler açısından ayrı ayrı incelenebileceğini söyleyen tamamlayıcılık ilkesini tasarladı; bu kavram Bohr'un hem bilim hem felsefedeki düşüncesine egemen oldu. Zirkonyuma benzer yeni bir elementin varlığını öngördü; Kopenhag'ın Latince adına gönderme yapılarak bu elemente hafniyum adı verildi. Sonradan bohriyum elementine onun adı verildi. 1939'daki son önemli çalışmasında, çekirdek bölünmesinin neden bazı çekirdeklerde olup diğerlerinde olmadığını açıklamak için büyük bir çekirdek ile bir sıvı damlası arasındaki benzerliği kullandı.
Ailesi ve gençliği
Üç çocuklu, Yahudi kökenli bir ailenin ikincisi olarak doğdu. Babası Kopenhag Üniversitesi'nde fizyoloji profesörü Christian Bohr, annesi bankacılık ve parlamenter çevrelerde öne çıkan Ellen Adler Bohr'dur. Ablası Jenny öğretmen oldu; kardeşi Harald ise matematikçi ve 1908 Londra Yaz Olimpiyatları'nda Danimarka millî takımında oynayan bir futbolcu oldu. Niels de tutkulu bir futbolcuydu ve Akademisk Boldklub için kaleci olarak birkaç maç oynadı.
Enstitü ve öğrencileri
Eylül 1911'de Carlsberg Vakfı bursuyla İngiltere'ye gitti; Cambridge'de Cavendish Laboratuvarı'nda J. J. Thomson ile tanıştı, ancak onu etkilemekte başarılı olamadı. Ernest Rutherford ve William Lawrence Bragg gibi genç fizikçilerle daha başarılı oldu. Temmuz 1912'de düğünü için Danimarka'ya döndü ve Kopenhag Üniversitesi'nde termodinamik dersleri verdi. 1920'de açılan Kopenhag Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü'nü kurdu; enstitü bugün Niels Bohr Enstitüsü olarak bilinir. Hans Kramers, Oskar Klein, George de Hevesy ve Werner Heisenberg gibi fizikçilere akıl hocalığı yaptı ve onlarla birlikte çalıştı.
Savaş yılları ve sonrası
1930'larda Nazi rejiminden kaçan mültecilere yardım etti. Danimarka'nın Almanlar tarafından işgalinden sonra Alman nükleer silah projesinin başındaki Heisenberg ile ünlü bir görüşme yaptı. Eylül 1943'te Almanlar tarafından tutuklanacağını öğrenince İsveç'e kaçtı, oradan İngiltere'ye uçtu ve İngiliz Tube Alloys projesine, ardından Manhattan Projesi'ndeki İngiliz misyonuna katıldı; Los Alamos'ta atom bombasının geliştirilmesine katkıda bulundu. Savaştan sonra nükleer enerji konusunda uluslararası işbirliği çağrısı yaptı, CERN'in ve Risø araştırma kuruluşunun kuruluşunda yer aldı ve 1957'de İskandinav Teorik Fizik Enstitüsü'nün ilk başkanı oldu.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Niels Bohr maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.