Akşemseddin Kimdir?

Kimdir

Akşemseddin, asıl adıyla Mehmed Şemseddin, 1389'da Şam'da doğan ve 16 Şubat 1459'da Göynük'te ölen çok yönlü Türk âlim, tıp insanı ve Şemsiyye-Bayramiyye tarikatının kurucusudur. Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmed'in hocası olarak bilinir.

Yetişmesi

Şeyh Hamza'nın oğlu olarak doğdu. Küçükken ailesiyle Amasya'ya geldi; ilk eğitimini babasından aldı ve 7 yaşında hafız olduğu ileri sürülür. Ailesiyle Osmancık'ın Sarpın Kavak köyüne yerleşti. Babasının ölümünden sonra Amasya ve Osmancık medreselerinde eğitimini tamamlayıp Osmancık Medresesi'ne müderris oldu. Tıbba ve eczacılığa merak sararak tıp ilmini öğrendi. İlim tahsiliyle yetinmeyip irfan tahsili için müderrisliği ve medreseyi bıraktı; tasavvufa ilgisi nedeniyle önce İran'ı dolaştı, umduğunu bulamayınca Anadolu'ya döndü.

Hacı Bayram Veli ile ilişkisi

Ankara'da Hacı Bayram Veli'nin yanına gitti. Bayram Veli'nin öğrencilerinin bazı davranışlarından hoşlanmayınca Ankara'dan ayrılıp mürşit aramak için Halep'e gitti. Rivayete göre Halep'te bir gece rüyasında boynuna bir zincir takıldığını, zincirin diğer ucunun Hacı Bayram Veli'nin elinde olduğunu ve kendisini Ankara'ya doğru çektiğini gördü; bunun üzerine yeniden Ankara'ya döndü. Hacı Bayram Veli'nin yanında sıkı bir riyazet ve mücahedeye alındı, kısa sürede tasavvufun inceliklerini öğrenerek icazet aldı ve hilafet tacı giydirildi. Hacı Bayram Veli'nin izniyle Ankara'dan ayrılıp Beypazarı'na yerleşti ve burada büyük şöhret buldu.

İstanbul'un fethi

Asıl ünü, II. Murad'ın emri ve isteğiyle II. Mehmed'in hocalığına atanmasıyla başladı. II. Mehmed'e danışmanlık yaptı ve İstanbul'un fethine katkıda bulundu; çocukları, öğrencileri ve müritleriyle fetih ordusuna katıldı. Kuşatmanın en kritik günlerinde II. Mehmed'e bir mektup yazdı. Anlatıya göre fethin ardından şehre girişte halk onu padişah sanıp çiçek uzattı; o ise Padişah ben değilim diyerek Fatih'i gösterdi, II. Mehmed de Hünkâr benim ama o benim hocamdır, çiçekler O'na layıktır dedi. Ayasofya'daki hutbenin ardından II. Mehmed Akşemseddin'i imametlik makamına geçirdi ve fethin ilk Cuma namazını o kıldırdı. Fetihten sonra Ebu Eyyûb el-Ensarî'nin kabrini tespit ettiği rivayet edilir.

Tıp ve ölümü

Fetihten sonra II. Mehmed'in ısrarına rağmen İstanbul'da kalmak istemedi, Göynük'e çekildi ve 16 Şubat 1459'da 70 yaşında öldü. Kaynaklarda tıp ilmini kimden ve nasıl öğrendiğine dair net bilgi yoktur; İskoç oryantalist Elias John Gibb History of Ottoman Poetry adlı eserinde tıp bilgisini Hacı Bayram Veli ile birlikte olduğu yıllarda edindiğini kaydeder. Sadece beden hastalıklarının değil, ruh hastalıklarının da hekimi olduğu ve bunları tedavi ettiği belirtilir.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Akşemseddin maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.