Genel bakış
Herbert Spencer, 27 Nisan 1820'de İngiltere'nin Derby kentinde doğdu ve 8 Aralık 1903'te öldü. İngiliz filozof ve sosyologdur. Birçok bilim dalında binlerce fikir ortaya atmış, evrim kuramı konusunda Charles Darwin'in başlıca rakibi olmuştur. Geniş bir alana yayılmış farklı türdeki bilgileri uyumlu biçimde birleştirerek Viktorya Dönemi'ne damgasını vuran isimlerden biri oldu. Evrim kuramının gelişiminde ve kabulünde en az Darwin kadar büyük rol oynadığı, bugün evrim kuramı anlatılırken kullanılan birçok terimi ilk kez kullandığı belirtilir.
Hayatı
Babası George, geleneklere uymayan, Anglikan mezhebine bağlı olmayan bir okul öğretmeniydi; babası dahil ailenin birçok üyesi öğretmendi. Sanat ve beşeri bilimlerde değil, teknik ve faydacı konularda eğitim gördü. 1837'de demiryolu için inşaat mühendisi olarak çalışmaya başladı ve 1846'ya kadar bu mesleği sürdürdü. Bu dönemde kendi başına çalışmayı sürdürdü, bilimsel ve siyasi çalışmalar yayımlamaya başladı. 1848'de Economist dergisinin editörü oldu ve entelektüel fikirleri sağlamlaşmaya başladı. 1850'de ilk büyük çalışması Sosyal Statik'i tamamladı. Bu çalışmanın yazımı sırasında uykusuzluk yaşamaya başladı ve yıllar boyunca zihinsel ve fiziksel sorunlarla uğraştı.
Sentetik Felsefe
1858'de evrim kuramını yalnızca biyoloji ile sınırlamayıp tüm bilimlere uygulamak fikri aklında belirdi. Sağlık sorunları nedeniyle günde yalnızca birkaç saat yazabiliyordu ve maddi durumu kötüydü, buna rağmen 1862'de dokuz ciltlik şaheseri Sentetik Felsefe'yi yazmaya başladı. Eser birçok farklı bilim dalına evrim kuramını uygular. En çok dikkat çeken ve Spencer'ın en çok emek verdiği bölüm, evrim kuramının sosyolojiye uygulandığı, toplum evrimini inceleyen üç ciltlik "Sosyoloji İlkeleri"dir. "Biyolojinin İlkeleri" ve "Ahlâkın İlkeleri" de en çok tartışılan bölümler arasındadır.
Toplum anlayışı
Spencer ahlaki ve siyasal inançlarını, çağdaşı Toplumsal Darwinciler gibi bir doğa felsefesi zemininde geliştirmeye çalıştı. Darwin'in doğal seçilim kuramının ve bu kuramdan önce kendisinin türettiği "uyum yeteneği" kavramının toplumsal hayata uygulanmasında başı çekti. Ona göre doğada uyum yeteneği en yüksek olanın hayatta kalması gibi, toplumdaki rekabet de en iyi olanın ortaya çıkmasını sağlayabilirdi. Toplumların canlı organizmalar gibi işlediğini, toplumlar karmaşıklaştıkça parçalarının karşılıklı bağımlılığının arttığını öne sürdü. Feodal toplumda askerî biçim alan mücadelenin, sanayileşmiş toplumda rekabet ve iş birliği bileşimiyle yer değiştirmesini gerekli gördü. Evrimin özel çıkarları genel faydaya dönüştürerek bir tür "görünmez el" gibi işlediğini, evrimin en uzun vadeli yönelimi egoizmden özgeciliğe doğru olduğunu düşündü. Ona göre toplumsallaşmanın en yüksek düzeye ulaşması bireyselliğin en büyük gelişimini sağlayacaktı.
Ölümü ve etkisi
1870'lerde ve 1880'lerin başında özellikle ABD ve Rusya'da ünü doruk noktasına ulaştı. 1902'de Nobel Edebiyat Ödülü'ne aday gösterildi, birçok ödülü ve övgüyü çoğunlukla reddetti. Uzun bir hastalık döneminin ardından 1903'te öldü. Başlıca eserleri arasında Sosyal Statik (1851), Eğitim (1861), Sentetik Felsefe Sistemi (1862-1893) ve İnsan ve Devlet (1884) bulunur.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Herbert Spencer maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.