Kimdir?
David Hume (doğum adı David Home), 1711'de doğmuş ve 25 Ağustos 1776'da ölmüş İskoç filozof, tarihçi, ekonomist ve deneme yazarıdır. Deneycilik, felsefi şüphecilik ve metafizik natüralizm alanlarındaki son derece etkili sistemiyle tanınır. İnsan Doğası Üzerine Bir İnceleme (1739-40) ile insan doğasının psikolojik temellerini inceleyen doğalcı bir insan bilimi kurmaya çalıştı. John Locke'u izleyerek doğuştan gelen fikirleri reddetti ve tüm bilginin deneyimden kaynaklandığı sonucuna vardı; bu yaklaşım onu Bacon, Hobbes, Locke ve Berkeley ile birlikte deneyci filozoflar arasına yerleştirir.
Nedensellik ve Tümevarım
Hume, tümevarımsal akıl yürütmenin ve nedensellik inancının akılla temellendirilemeyeceğini, bunların yalnızca alışkanlıktan ve zihinsel süreçlerden doğduğunu savundu. Bir olayın başka bir olaya neden olduğunu hiçbir zaman algılamayız; yalnızca olayların "sürekli ardışıklığını" deneyimleriz. Geçmiş deneyimlerden nedensel çıkarım yapmak, geleceğin geçmişe benzeyeceğini varsaymayı gerektirir; bu önkabul ise önceki deneyimlere dayandırılamaz. Bu, tümevarım problemi olarak bilinir.
Ahlak ve Benlik
Rasyonalistlere karşı çıkan Hume, insan davranışını yönetenin akıl değil tutkular olduğunu söyledi ve "Akıl, tutkuların kölesidir ve öyle de olmalıdır" dedi. Bir duygucu olarak ahlakın soyut ilkelerden değil duygu veya hislerden türediğini savundu. Felsefe tarihçileri, bir olgu ifadesinin tek başına ne yapılması gerektiğine dair normatif bir sonuca ulaştıramayacağı fikrini, yani olan-olması gereken sorununu, ilk kez net biçimde ortaya koyan kişi olarak onu kabul eder. İnsanların "ben" kavramına dair gerçek bir anlayışı olmadığını, benliğin çağrışımla birbirine bağlanan bir algılar demetinden ibaret olduğunu öne sürdü. Özgür irade konusunda bağdaşırcı bir tutum benimsedi: nedensel belirlenimcilik insan özgürlüğüyle tamamen bağdaşır.
Din Felsefesi ve Etkisi
Mucizeleri reddetmesi ve Tanrı'nın varlığına yönelik tasarım kanıtını eleştirmesi dönemi için çok tartışmalıydı. Mirası faydacılık, mantıksal pozitivizm, bilim felsefesi, erken analitik felsefe, bilişsel bilim ve teoloji gibi alanlara uzanır. Immanuel Kant, Hume'u kendisini "dogmatik uykusundan" uyandıran ilham kaynağı olarak gösterdi. Newton'un deneysel yöntemini zihne uygulamayı öneren Hume'a göre yalnızca zihnimizdeki izlenimleri ve fikirleri bilebiliriz; bu nedenle bazı yorumcular, İngiliz deneyciliğinin temel tezlerini korumasının onu kuşkuculuğa götürdüğünü belirtir.
Başlıca Eserleri
A Treatise of Human Nature (1739-1740), Essays Moral, Political and Literary (1742), An Enquiry Concerning Human Understanding (1751), Political Discourses (1752) ve History of England (1754-1762) başlıca eserleridir. Ölümünden sonra Dinin Doğal Tarihi gibi çalışmaları yayımlandı.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki David Hume maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.