Michel Foucault (doğum adı Paul-Michel Foucault; 15 Ekim 1926, Poitiers – 25 Haziran 1984, Paris), Fransız filozof, sosyal kuramcı, tarihçi, edebiyat eleştirmeni, antropolog, psikolog ve sosyologdur. Bilginin iktidar olduğunu öne süren Foucault, modern öznelik deneyimini bir tahakküm mekanizması olarak reddetmiş, "insanın" iki yüzyıllık tarihi olan kurgusal bir şey olduğunu söylemiş ve hakikatin, söylemsel oluşumlar ile iktidar tertibatı adını verdiği toplumsal ilişkiler içinde, tarihsel süreçte üretildiğini ortaya koymuştur.
Eserleri
Deliliğin Tarihi, Kliniğin Doğuşu, Kelimeler ve Şeyler, Bilginin Arkeolojisi, Hapishanenin Doğuşu ve Cinselliğin Tarihi kitaplarının yazarıdır. Collège de France'da verdiği ve ölümünden sonra yayımlanan derslerinde modern toplum, iktidar, özne, politika ve bilgi gibi alanlarda felsefe ve sosyal bilimlerde etkili olmuş ve hâlâ etkili olan düşünceler ortaya atmıştır.
Hayatı
Poitiers'de doğdu. Babası, oğlunun kendi kariyerini izlemesini isteyen bir cerrahtı. Saint-Stanislas Okulu'nu bitirdikten sonra Paris'teki IV. Henri Lisesi'ne girdi. 1946'da, daha önce sınavlarında başarısız olduğu École Normale Supérieure'e kabul edilen dördüncü öğrenciydi. İkinci Dünya Savaşı sırasında Poitiers Alman işgali altında kaldı. Maurice Merleau-Ponty ile felsefe çalıştı; 1948'de felsefe, 1950'de psikoloji, 1952'de psikopatoloji diploması aldı. 1950-1953 arasında Fransa Komünist Partisi'nde yer aldı; partiye girişi Louis Althusser aracılığıyla oldu, ancak Stalin'in Sovyetler Birliği'ndeki politikaları onu partiden soğuttu.
1954'ten itibaren dört yıl İsveç'te Uppsala Üniversitesi'nde doktora tezini yazdı; üniversitenin pozitivist yapısı tezi bilimsel bulmayarak kabul etmedi. Varşova ve Hamburg üniversitelerinde birer yıl Fransızca öğretti. 1960'ta Clermont-Ferrand Üniversitesi'ne felsefe bölüm başkanı olarak döndü ve Deliliğin Tarihi'ndeki teziyle doktora aldı. Aynı yıl, kendinden on yaş küçük felsefe öğrencisi Daniel Defert ile tanıştı. İkinci önemli eseri Kelimeler ve Şeyler (1966), karşılaştırmalı bir ekonomi, doğa ve dil bilimleri çalışmasıydı; çok satan bu kitap adının tanınmasında büyük rol oynadı. 1966-1968 arasında Defert ile Tunus'ta bulundu, Paris'e dönünce Vincennes'teki Paris VIII Üniversitesi'nde felsefe bölüm başkanı oldu. 1968 öğrenci hareketinden etkilendi ve aynı yıl başka aydınlarla Hapishane Bilgilendirme Grubu'nu kurdu.
Sonraki Yılları
1969'da Bilginin Arkeolojisi'ni yayımladı. 1970'te Fransa Koleji'ne Düşünce Sistemleri Tarihi profesörü olarak seçildi. 1975'te belki de en etkili kitabı olan Hapishanenin Doğuşu'nu yayımladı. Ömrünün kalan yıllarında Cinselliğin Tarihi çalışmasına odaklandı; ilk cildi 1976'da çıktı, ikinci ve üçüncü ciltler 1984'teki ölümünden hemen sonra yayımlandı. 1978'de İran'da Şah karşıtı gösteriler yükseldiğinde Corriere della Sera ve Le Nouvel Observateur için muhabirlik yaptı, İran'ı ziyaret etti, Paris'te Ruhullah Humeyni ile görüştü.
Düşüncesi
Foucault'nun soykütüğü Nietzsche'nin yaşam, güç istenci ve kendini aşma kavramlarından yola çıkar. Ona göre soykütük bir anlamda özgürlüğün koşuludur; çünkü ancak içine doğduğumuz toplumdaki hakikat anlayışının zorunlu olmadığını göstererek onu değiştirmenin yolunu açabiliriz. Heidegger'den, Lacan'dan ve Canguilhem, Bachelard, Dumézil, Hyppolite gibi bir önceki kuşağın filozoflarından etkilendi. Arkeoloji, belirli bir tarihsellik içinde bilgi olarak kabul gören ifadelerin ortaya çıkmasını sağlayan temel sürecin, yani epistemenin çözümlemesidir; bu yöntem Bilginin Arkeolojisi'nde sunulur. Felsefi yaşamı boyunca 18. yüzyılı bir kırılma noktası alarak delilik, akıl, anormallik, sağlık, iktidar ve cinsellik gibi kavramların ortaya çıkışını tarihsel olarak inceledi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Michel Foucault maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.