Friedrich Engels Kimdir?

19. yüzyılın en etkili düşünürlerinden olan filozof Friedrich Engels, 28 Kasım 1820 tarihinde Prusya sınırları içindeki Barmen kentinde, sanayici bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Yaşamı boyunca iktisat, felsefe ve toplum bilimleri üzerine yoğunlaşan Alman düşünür, yakın dostu Karl Marx ile işçi sınıfının kurtuluşunu ve kapitalizmin analizini hedefleyen teorik çalışmalar yürüttü. Fikir dünyasında çığır açan bu ortaklık, işçi hareketlerini organize ederek modern bilimsel sosyalizmin temellerinin atılmasını sağladı. Engels, hem cephedeki mücadeleleri hem de entelektüel birikimiyle devrimci kuramın inşasında tarihsel bir rol üstlendi.

Çocukluk Yılları ve Eğitimi

Engels, varlıklı bir pamuklu dokuma fabrikatörü olan adaşı baba Friedrich Engels ve anne Elisabeth Franciska Maurita'nın evladı olarak imalat dünyasının merkezinde büyüdü. İlk eğitimini doğduğu Barmen kasabasında aldı. Eğitim hayatına daha sonra Elberfeld'deki lisede devam eden Engels, edebiyat ve araştırmaya büyük ilgi duyuyordu. Ancak babası, oğlunun kendi izinden gitmesini istiyordu. Bu sebeple 1837 yılında, mezuniyetine sadece bir yıl kala okuldan alınarak aile işletmesinde muhasebe işlerine bakmaya zorlandı. Genç Engels için bu durum entelektüel arayışlarının önünü kesmedi. Ticaret hayatının inceliklerini kavraması amacıyla 1838'de Bremen'e gönderilen genç adam, burada sanayici Heinrich Leopold'un yanında stajyerliğe başladı. Bremen'de çalıştığı yıllar, onun sanat ve edebiyat çevreleriyle bağ kurmasını kolaylaştırdı. Gazetelerde değerlendirme yazıları kaleme aldı, çeşitli makaleler, şiirler ve dramatik metinler üretti. Kendi çabalarıyla yarım bıraktığı eğitimini ise 1841 senesinde tamamlamayı başardı.

Askerlik, Berlin ve Felsefeyle Buluşma

Engels'in hayatındaki önemli kırılma noktalarından biri 1841 yılında Prusya ordusu bünyesinde askerlik görevine başlaması oldu. Berlin'deki topçu birliğinde vatani görevini yerine getirirken, boş zamanlarında Berlin Üniversitesi'ndeki felsefe oturumlarını yakından takip etti. Bu süreç, onun teorik gelişimine muazzam bir katkı sağladı. Ordudan ayrıldıktan sonra, 1842 yılında dönemin muhalif yayın organlarından Rheinische Zeitung gazetesine yazılar göndermeye başladı. Prusya devletinin otoriter yapısını ve toplumsal gidişatını eleştiren makale dizisi, geniş yankı uyandırdı.

Manchester Yılları ve Karl Marx ile Tanışma

İş hayatında tecrübe kazanması adına babası, onu 1842'de İngiltere'deki pamuk fabrikasında çalışmaya gönderdi. Engels, Manchester'a seyahat ederken Köln yolunda Rheinische Zeitung ofisine uğradı. İşte bu ziyaret sırasında, gazetenin editörü olan Karl Marx ile ömür boyu sürecek tarihi dostluğunun ilk adımını attı. İkili, toplumsal sorunların ancak sosyalist bir bakış açısıyla aşılabileceği hususunda tam bir fikir birliği içindeydi. Manchester'daki işçi mahallelerinde gözlemlediği sefalet, Engels'e 1845 yılında yayımlanan ünlü Emekçi Sınıfların Durumu adlı yapıtı kazandırdı.

Devrim Ateşi, Brüksel ve Komünist Manifesto

İki dostun ilk ortak felsefi ürünü, 1845 yılında tamamlanan Alman İdeolojisi oldu. Aynı yıl Marx Fransa'dan sınır dışı edilince Engels ile birlikte Belçika'ya yerleşti. Buradaki çalışmaları, işçi sınıfının siyasi egemenliği nasıl elde edeceğine odaklandı. İkili, 1848 devrimlerinin hemen öncesinde, tarihin seyrini değiştiren Komünist Manifesto'yu kaleme aldı. İşçi sınıfının devrimci stratejisini çizen bu eser, başta Vladimir Ilyich Lenin olmak üzere birçok devrimci lider üzerinde derin etkiler bıraktı. 1848 yılının Şubat ayında yayımlanan bu manifesto nedeniyle Belçika hükümeti onları sınır dışı etti. Köln'e dönen ikili, Yeni Ren Gazetesi'ni kurarak radikal fikirlerini yaymayı sürdürdü. Engels, o dönemin ayaklanmalarında bizzat cephede yer alarak August Willich'in yaveri sıfatıyla savaştı.

Maddi Destek ve Enternasyonal Mücadelesi

Devrim dalgasının bastırılmasının ardından 1849'da tekrar Manchester'a dönen Engels, babasının işletmesinde çalışmaya devam etti. İlerleyen yıllarda fabrikaya ortak oldu. Prusya yönetimi, bu tehlikeli iki ismin sürgün edilmesi için İngiliz hükümetine sürekli baskı uygulasa da Başbakan Lord John Russell bu talepleri kesin olarak reddetti. Engels, ticari ortaklığından elde ettiği kazançla, Londra'da ekonomik araştırmalar yapan Marx'a ciddi finansal destek sağladı. 1869 senesinde şirket hisselerini satarak iş hayatından tamamen ayrıldı. Bu hamle, hem kendisine hem de Marx'a hayatlarının sonuna kadar rahatça çalışabilecekleri bir maddi güvence verdi. Sosyalist hareketin küresel çapta birleşmesi adına 1864'te Londra'da kurulan I. Enternasyonal'in yürütme kurulunda aktif görev alan düşünür, dünya işçilerini bir araya getirmek için çalıştı.

Son Yılları ve Das Kapital'in Tamamlanması

Yakın dostu Karl Marx'ın 1883'teki vefatı, Engels için büyük bir kayıp oldu. Engels, bu acının ardından kendisini Marx'ın geride bıraktığı yarım kalmış notları derlemeye adadı. Büyük bir titizlikle çalışarak iktisat biliminin temel taşlarından Das Kapital'in son iki cildini tamamlamayı başardı. Hayatı boyunca hiç evlenmeyen Engels, 5 Ağustos 1895 tarihinde Londra'da bir otel odasında 75 yaşında hayata gözlerini yumdu. Yazışmalarından derlenen mektupları, ölümünden çok sonra Türkçeye çevrilerek Büro ile Barikat Arasında başlığıyla yayımlandı.

Temel Eserleri ve Kitapları

Düşünce dünyasına kazandırdığı başlıca eserler kronolojik olarak şu şekildedir:

• Emekçi Sınıfların Durumu (1845)
• Hakiki Sosyalistler (1847)
• Komünizmin İlkeleri (1847)
• Köylüler Savaşı (1850)
• Almanya'da Devrim ve Karşıdevrim (1851)
• Konut Sorunu (1873)
• Antidühring (1878)
• Bay Eugen Dühring Bilimi Altüst Ediyor (1878)
• Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm (1880)
• Doğanın Diyalektiği (1883)
• Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni (1884)
• Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu (1886)
• Tarihte Zorun Rolü (1895)
• Büro ile Barikat Arasında (1996)