Kanuni Sultan Süleyman, 27 Nisan 1495'te Trabzon'da dünyaya geldi. Babası Yavuz Sultan Selim, annesi Hafsa Hatun'du. 30 Eylül 1520'de, henüz 25 yaşındayken Osmanlı tahtına geçen Süleyman, ölümüne dek süren 46 yıllık hükümdarlığı boyunca imparatorluğun topraklarını yaklaşık 6,5 milyon km²'den 14,9 milyon km²'ye taşıdı. Avrupalı tarihçiler onu güç ve ihtişamından ötürü "Muhteşem" ya da "Büyük" diye andı; kendi halkı ise hukuku titizlikle uygulamasından dolayı ona Kanuni dedi.
Şehzadelik Yılları
Süleyman'ın ilk yılları annesi ve babaannesi Gülbahar Hatun'un gözetiminde geçti. Yedi yaşında İstanbul'a gönderilen şehzade, burada Karakızoğlu Hayreddin Hızır Efendi'den tarih, fen, edebiyat ve din eğitimi aldı; askerlik öğrenimi de bu dönemin ürünüdür. 1509'da sancakbeyliğine atanan Süleyman, sırasıyla Şarki Karahisar, Bolu ve annesinin memleketi olan Kırım'daki Kefe sancaklarını yönetti. Yavuz Selim'in 1512'de tahta geçmesiyle İstanbul'a çağrılan şehzade, hem babasına destek verdi hem de Saruhan sancakbeyliğini üstlendi. Yavuz'un hayatta kalan tek erkek evladı olduğundan tahta geçişi çekişmesiz ve kansız oldu.
Batı ve Doğu Seferleri
Tahta oturduktan kısa süre sonra Kanuni iç isyanlarla yüzleşmek zorunda kaldı: Mısır'da Canbirdi Gazeli'nin başlattığı, ardından Ahmet Paşa ile Anadolu'daki Kalender Çelebi ve Baba Zünnun'un devam ettirdiği kalkışmalar birer birer bastırıldı. Dış cephede ilk büyük hamle 1521'de Belgrad'ın fethiyle geldi; bu zafer imparatorluğa Avrupa içlerine uzanan kalıcı bir kapı açtı. 29 Ağustos 1526'daki Mohaç Muharebesi'nde Macar ordusu ağır bir yenilgiye uğratıldı ve Budin alındı; Macaristan Osmanlı denetimine girdi. 26 Eylül 1529'da Viyana kuşatıldı; kış bastırınca kuşatma kaldırılmış olsa da Avusturya karşısındaki üstünlük Osmanlı'da kaldı. 1533'te imzalanan İstanbul Antlaşması bu cepheyi geçici olarak hafifletti.
Doğuda Safevi tehdidine karşı üç ayrı sefer düzenlendi. İlkinde Azerbaycan, Tebriz ve Hamedan ele geçirildi; 1534'te Bağdat Osmanlı topraklarına katıldı. 1548'deki ikinci seferde Van ve Tebriz yeniden alındı. 1555'te imzalanan Amasya Antlaşması, iki devlet arasındaki ilk resmî barışı simgeler; Yavuz döneminden bu yana süregelen İran meselesi böylece çözüme kavuştu, Doğu Anadolu ve Bağdat Osmanlı'da kaldı.
Deniz Hâkimiyeti, Mimari ve Mirası
Denizcilik bu saltanatın belirleyici eksenlerinden biriydi. 1522'de Rodos Adası St. Jean Şövalyeleri'nden alındı. Barbaros Hayreddin Paşa'nın 1533'te Kaptan-ı Derya'lığa getirilmesiyle Cezayir Osmanlı topraklarına dahil oldu, Ege'deki Venedik adaları da bu dönemde ele geçirildi. 27 Eylül 1538'deki Preveze Deniz Zaferi, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını dağıtarak Akdeniz'i fiilen Osmanlı kontrolüne bıraktı. Kuzey Afrika'da Trablusgarb ve Bingazi de imparatorluğa katıldı; Hint ticaret yollarına dört sefer düzenlendiyse de okyanus koşullarına uygun donanma eksikliği tam başarıyı engelledi.
Mimari açıdan saltanat son derece verimli bir dönemdi. Mimar Sinan'ın en önemli eserlerini bu yıllara verdiği bilinir. Kanuni döneminde inşa edilen ya da tamamlanan başlıca yapılar şunlardır:
- İstanbul Süleymaniye Camii ve Külliyesi
- İstanbul Haseki Külliyesi
- İstanbul Şehzade Camii ve Medresesi
- Üsküdar Mihrimah Camii
- Büyükçekmece Kanuni Sultan Süleyman Köprüsü
Ciddiyeti, güçlü iradesi ve bir kez aldığı karardan dönmemesiyle öne çıkan Kanuni, aynı zamanda ünlü bir şairdi. Adaletini somut kararlarla ortaya koydu; Mısır Valisi'ni halkı ezmekle suçlayarak görevden alması bu tutumun bilinen örneklerinden biridir. "Kanuni" unvanının kökeninde yeni yasalar ihdas etmek değil, var olan hukuku yazılı hâle getirip sıkı biçimde uygulatmak yatmaktadır. Son seferinde Zigetvar Kalesi'ni kuşatan padişah, 7 Eylül 1566'da kuşatma sürerken hayatını kaybetti; kale ölümünün ardından fethedildi. Cenazesi, bizzat yaptırdığı Süleymaniye Camii'nin avlusundaki türbeye defnedildi. Sekiz oğlu ve iki kızından geriye eşi Hürrem Sultan'dan dünyaya gelen II. Selim tahta geçti.