Orhon Murat Arıburnu, 15 Aralık 1918'de Eskişehir'de dünyaya geldi. Babası Albay Mustafa Murat Arıburnu, annesi Emine Necübe'dir. Şiirden sinemaya, gazetecilikten tiyatroya uzanan geniş bir çizgide Türk kültür hayatına damgasını vurdu; sahnede oyunculuk, kamera arkasında yönetmenlik, kâğıt üzerinde şiir ve senaryo yazarlığını eş zamanlı yürüten nadir isimlerden biri oldu.
Eğitim ve Edebiyata İlk Adımlar
Konya Askeri Ortaokulu'nu 1935'te bitiren Arıburnu, ardından Bursa Işıklar Askeri Lisesi'nden ayrıldı ve eğitimini İstanbul Haydarpaşa Lisesi'nde 1938'de tamamladı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni yarıda bırakarak Edebiyat Fakültesi'ne geçti; Alman Filolojisi bölümünden de ayrıldı. Öğretmenlik, Tasvir-i Efkâr gazetesinde editörlük-muhabirlik ve İstanbul Belediyesi Hukuk İşleri Bürosu'nda çalışma gibi farklı alanlarda edindiği deneyimler, onu hem toplumsal gerçekliğe hem dile yaklaştırdı.
İlk şiiri 1936'da Edebiyat Dergisi'nde çıktı. Gün, Varlık, Genç Nesil, Yeditepe, Küçük Dergi, Yenilik ve Gelecek gibi yayın organlarında şiirleri düzenli olarak yer buldu. 1940'ta ilk kitabı Kovan yayımlandı. Gündelik dil, kısa form ve yergi öğelerini harmanlayan bu şiirler başka dillere de çevrildi. 1947'de ise dünyada ilk kez "resimli şiir sergisi" açarak hem plastik sanat hem edebiyat dünyasına sıra dışı bir kapı araladı.
Sinemada Çok Yönlü Bir Kalem ve Kamera
1946'da oyunculuğa adım atan Arıburnu, 1950'den itibaren yönetmen koltuğuna oturdu. Aynı yıl hem yönetip hem oynadığı Yüzbaşı Tahsin, Kurtuluş Savaşı'nı konu alıyordu. 1951'deki Sürgün'de savaş döneminde düşmanla işbirliği yapıp sürgüne gönderilenlerin dramına yöneldi. Asıl büyük tanınırlık 1953'te geldi: Kanlı Para filmiyle 1. Türk Film Festivali'nde yönetmen, senarist ve oyuncu olarak aynı anda üç ödül birden kazandı. 1954'te yönettiği Beklenen Şarkı, Zeki Müren, Cahide Sonku ve Sami Ayanoğlu'nu bir araya getirerek büyük ticari başarı elde etti. 1959 yapımı Tütün Zamanı'nda ise daha sonra efsaneleşecek olan Yılmaz Güney da kadrodaydı.
Yönetmenlik filmografisi 1950-1974 arasında on beş uzun metrajı kapsıyor. Oyunculuk listesi çok daha geniş: 1947'den 1970'e kadar elli'yi aşkın filmde rol üstlendi. Aynı dönemde on iki senaryonun altına imza attı; bazı projelerde yapımcılığı da bizzat üstlendi.
Örgütsel Sorumluluklar, Almanya Yılları ve Miras
1970'te Türk Sanatçılar Birliği Genel Başkanlığı ve Türkiye Edebiyatçılar Birliği Genel Sekreterliği görevlerini üstlendi; bu görevleri iki yıl sürdürdükten sonra Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kurucu üyeleri arasına girdi. 1980 sonrasında Almanya'ya yerleşti; orada sahne çalışmalarını sürdürürken oyunculuk ve tiyatro tekniği dersleri verdi. Bu dönemde Bu Yürek Sizin (1982) ve Buruk Dünya (1985) adlı iki şiir kitabını daha yayımladı. 1972'de kaleme aldığı İnsan Gürültüye Gitmese adlı oyunu ise tiyatro yazarlığının somut çıktısıdır.
Orhon Murat Arıburnu, 11 Nisan 1989'da Berlin'de hayatını kaybetti; mezarı İstanbul Zincirlikuyu'dadır. Ölümünün ardından adına sinema ve şiir alanında Orhon Murat Arıburnu Ödülleri düzenlenmekte; bu ödüller, onun Türk kültür hayatındaki kalıcı izinin bir yansıması olmaya devam etmektedir.