Kimliği
Ayşe Hafsa Sultan, 1479 yılında doğmuş, Osmanlı Padişahı I. Selim'in eşi, Kanuni Sultan Süleyman'ın annesi ve ilk fiili Valide Sultan olmuştur. Kökenine ilişkin kaynaklarda iki ana görüş bulunur. Birine göre "Abd'ûl-Muin" adlı birinin kızıdır; diğerine göre Kırım Hanı Mengli Giray'ın kızıdır. Mengli Giray'ın kızı Âişe Hâtûn'un Selim'in eşlerinden biri olduğu kesin olarak bilinse de bu kişinin Hafsa Sultan olduğu kesin değildir. Tarihçi İsmail Hakkı Uzunçarşılı, kitabelerde ismi "Hafsa bint-i Abdü'l-Muin" olarak geçen Hafsa Sultan'ın cariye kökenli olabileceğini düşündürür; Necdet Sakaoğlu ise Mengli Giray'ın kızı olduğu iddiasının kanıtlanamadığını belirtir. Yüz yıl kadar önce yaşamış, Yıldırım Bayezid'in eşi Hafsa Hatun ile karıştırılmamalıdır.
Saraya girişi
14 yaşında, babası ve Osmanlı padişahı II. Bayezid'in ortak görüşü sonucunda Şehzade Selim ile evlendirildi. Kerç'ten yola çıkan bir kadırgayla Trabzon'a gelin olarak geldi. Orhan, Musa ve Korkut adlı üç oğlu salgın hastalıklarda hayatını kaybetti. Selim'in şehzadeliği sırasında Trabzon'da, oğlu Süleyman'ın sancak beyliği döneminde ise Kefe ve Manisa'da bulundu. 1520'de Yavuz Sultan Selim'in ani ölümüyle Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktı.
Valide sultanlık dönemi
Oğlunun tahta geçmesiyle İstanbul'a gelen Hafsa Sultan'a, Osmanlı tarihinde ilk kez Valide Sultan makamı uygun görüldü. Hayatı boyunca Hürrem Sultan'ın yükselişinin önünde bir set oluşturduğu ve haremdeki dengeyi koruduğu belirtilir; bu yüzden o hayattayken Hürrem Sultan'ın yükselmesi mümkün olmamıştır. Oğlu üzerinde yoğun etkisi olduğu bilinir, ancak bu etkisini kötüye kullanmamıştır. Eşine ve oğluna gönderdiği, günümüze ulaşan birçok mektup bulunur. Mektuplarında siyasi olaylar hakkında tavsiyelerde bulunmuştur.
Vefatı ve eserleri
Hafsa Sultan, 19 Mart 1534'te, muhtemelen kalple ilgili sorunlar nedeniyle elli altı yaşlarında öldü. İstanbul'daki Yavuz Sultan Selim Camii'ndeki türbeye gömüldü; kızı Şah Sultan da yanında yatmaktadır. Ölümüyle sultan ya da soylulardan biri olarak saraya gelin gelen Valide Sultanlar dönemi kapandı.
Eşi hayattayken kendi birikimiyle Urla'da birçok dükkân satın aldı ve gelirleriyle bir cami yaptırdı. En bilinen eseri, 1522'de tamamlanan, bimaristanıyla ünlü Manisa'daki külliyesidir. Marmaris'teki Osmanlı kervansarayı da kitabesi 1545 tarihli olmasına rağmen onun adıyla anılır. Çocukları Kanuni Sultan Süleyman, Hatice Sultan ve Fatma Sultan'dır.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Ayşe Hafsa Sultan maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.