Abbas Kiyarüstemi Kimdir?

Abbas Kiyarüstemi, 22 Haziran 1940'ta Tahran'da dünyaya geldi. İran'ın yeni dalga sinema hareketinin en belirleyici isimlerinden biri olan Kiyarüstemi; yönetmenliğinin yanı sıra resim ve şiirle de yoğun biçimde ilgilendi, bu sanat dallarını sinema diline ustaca taşıdı. Ülkesine ilk Cannes ödülünü getiren Taste of Cherry ve onu dünyaya tanıtan Koker Üçlemesi, onun sinema tarihindeki yerini kalıcı kıldı.

Grafik Tasarım ve İllüstrasyon Yılları

Resme olan ilgisi çocuk yaşlarda başlayan Kiyarüstemi, 18 yaşında güzel sanatlar eğitimi almak için aile evini terk etti. Tahran Üniversitesi'ne kaydolarak grafik tasarım üzerine uzmanlaştı; öğrencilik masraflarını karşılamak için bir süre trafik polisliği yaptı. Mezuniyetin ardından altmışlı yıllar boyunca illüstratör olarak çalıştı.

1962-1966 yılları arasında İran televizyonu için yaklaşık 150 reklam filmi hazırladı. Aynı dönemde Masoud Kimiai'nin Gheysar yapımı dahil pek çok filmin jeneriğini tasarladı ve çocuk kitapları için illüstrasyonlar üretti. 1969'da Parvin Amir-Gholi ile evlenen yönetmenin bu birliktelikten Ahmad (1971) ve Bahman (1978) adında iki oğlu oldu. Bahman Kiyarüstemi daha on beş yaşındayken Journey to the Land of the Traveller adlı belgeseli yönetti.

İlk Filmler ve Koker Üçlemesi

Kiyarüstemi'nin yönetmenlik serüveni 1970 yılında çektiği yirmi dakikalık The Bread and Alley ile başladı. İki yıl sonra gelen Breaktime'ın ardından, Tahran'da çocukların ve gençlerin entelektüel gelişimine katkı sunmak amacıyla kurulan bir enstitünün kurucu kadrosunda yer aldı; bu kurumun film yapım bölümü kısa sürede ülkenin önde gelen stüdyolarından biri hâline geldi.

1980'lerin başında aralarında Dental Hygiene, Orderly or Disorderly ve The Chorus'un bulunduğu kısa filmler çekti; 1983'te Hamshahri ile uzun metrajlı anlatıya yeniden döndü. Asıl uluslararası atılım 1987 tarihli Where is The Friends Home ile gerçekleşti. Koker köyünde geçen bu yapım, ünlü üçlemenin ilk halkasıydı. 1992'de tamamlanan Ve Yaşam Sürüyor, yönetmene kariyerinin ilk büyük ödülü olan Roberto Rossellini Ödülü'nü kazandırdı; 1994'te Zeytin Ağaçları Altında ile trilogy tamamlandı. Yaşamın değerini sorgulayan ortak bir temayı paylaşan ve aynı Koker köyünde geçen bu üç yapım, birlikte anılmaya devam etti.

Yakın Plan'dan Uluslararası Zirveye

1990 yapımı Yakın Plan, Kiyarüstemi'nin en cesur denemelerinden biriydi. Ünlü yönetmen Mohsen Makhmalbaf kimliğine bürünerek varlıklı bir aileyi kandıran gerçek bir kişinin hikayesini, belgesel ile kurmacanın sınırlarını eriterek aktardı. Quentin Tarantino, Martin Scorsese, Werner Herzog ve Jean-Luc Godard'ın övgüsüne mazhar olan film, Avrupa'da uzun süre gösterimde kaldı.

1997'de UNESCO, filmlerindeki barış, hoşgörü ve özgürlük temalarını başarıyla işlemesi nedeniyle yönetmene Fellini Altın Madalyası'nı verdi. Taste of Cherry ise İran sineması tarihine ilk Cannes ödülü olarak geçti. Kiyarüstemi, Ridley Scott, Jean Cocteau, Pier Paolo Pasolini ve Derek Jarman gibi isimlerle birlikte şiir, resim ve fotoğrafı sinemaya entegre eden seçkin bir yönetmenler kuşağının arasında yer aldı. Çocuk kahramanları hikayelerinin merkezine taşıyan, olayları belgesel bir gözle aktaran ve şiirsel bir üslup benimseyen dili, onu döneminin en özgün anlatıcıları arasına yazdırdı. Son filmlerinden biri olarak Where is my Romeo?'yu da izleyiciyle buluşturdu.