Yüksel Pazarkaya Kimdir?

Yüksel Pazarkaya, 24 Şubat 1940'ta İzmir'de dünyaya geldi. 1957'de bir yükseköğrenim bursuyla Stuttgart'a giden Pazarkaya, başlangıçta kimya mühendisliği okumuş; zamanla edebiyat ve tiyatronun çekimine kapılarak iki kültür arasında özgün bir konum edinmiştir. Şiirden romana, tiyatrodan çocuk kitabına uzanan geniş bir külliyat bırakmış olan yazar, kırk yılı aşkın süre boyunca Almanya'daki Türklerin yaşadıklarını Batı dünyasına aktarmanın gönüllü taşıyıcısı oldu.

Stuttgart'tan Köln'e: Akademi ve Medya

Stuttgart Üniversitesi'nde kimya mühendisliği eğitimini 1966'da tamamlayan Pazarkaya, aynı üniversitenin edebiyat ve tiyatro bölümlerinde asistanlığa geçti. 1972'de edebiyat alanında doktorasını veren yazar, ertesi yıl bu çalışmasını 18. Yüzyıl Alman Edebiyatında Tek Perdelik Oyunların Dramatürjisi başlığıyla kitaplaştırdı. Öğrencilik yıllarında, 1961'de Stuttgart Üniversitesi Tiyatrosu'nun kuruluşuna ortak oldu ve bu sahneyi 1963-1969 arasında yönetti. Güngör Dilmen ile Nazım Hikmet'in oyunlarının Almanya'daki ilk sahne deneyimlerini bu tiyatro bünyesinde gerçekleştirmesi, onun kültür elçiliğinin ilk somut adımlarından biriydi.

1966-1979 arasında Stuttgart Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yapan, ardından 1972-1985 yılları boyunca Stuttgart Halk Üniversitesi Yabancı Diller Bölüm Başkanlığı görevini üstlenen Pazarkaya, radyo alanında da derin izler bıraktı. 1965'te WDR Köln Radyosu'nun Baden-Württemberg muhabiri olan yazar, 1986'da aynı yayınların Türk tarihindeki ilk yöneticisi unvanıyla redaksiyonu devraldı ve Mart 2003'te emekliye ayrılana dek bu koltuğu korudu. Princeton, St. Louis, Bryn Mawr ve Ohio gibi Amerikan üniversitelerinde konuk profesör olarak verdiği dersler, akademik birikiminin Atlantik ötesine taşındığını gösterir.

Edebiyat Dünyasındaki Yeri

Pazarkaya, 1960'larda uluslararası somut şiir akımı içinde Türkçe yazan tek şair olma özelliğini taşır. Bu şiirleri, Japonya'dan Brezilya'ya, Çekoslovakya'dan Amerika'ya uzanan pek çok antolojide ve müzede yer buldu. 27 Kasım 1961'de kaleme aldığı Berlin Duvarı temalı şiiri ise bu konudaki belki de ilk şiirsel tepkilerden biri olarak tarihe geçti.

Aziz Nesin, Nazım Hikmet ve Orhan Veli Kanık'ın eserlerini Almancaya aktaran Pazarkaya, özellikle 1985'te yayımladığı Fremdartig / Garip adlı kitabıyla dikkat çekti. Orhan Veli'nin 120 şiirini bir araya getiren bu derleme, Alman eleştirmenler tarafından 1986 Mart'ının en iyi kitabı seçildi. Almanya'daki Türk çocukları için hazırladığı Ağaca Takılan Uçurtma antolojisi ise 1974'te bir başka kültürel köprü işlevi gördü.

Almanya'daki Türk göçmen yazını içinde akranlarından ayrılan Pazarkaya, hem Türkçesinden kopmadı hem de Alman kamusal yaşamına tam anlamıyla dahil oldu. Mölln ve Solingen saldırılarının ardından Alman yazarlarıyla yürüttüğü söyleşileri kitaplaştırıp WDR'den yayımlaması, bu çifte aidiyetin en çarpıcı örneğidir. 1980'lerde çıkardığı Anadil edebiyat dergisi de Türk kültürel varlığını Almanya'da görünür kılma çabasının ürünü oldu.

Ödüller ve Başlıca Eserleri

Uzun kariyer boyunca aldığı ödüller şöyle sıralanabilir:

• 1987 — Almanya Federal Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Liyakat Nişanı
• 1989 — Adalbert-von-Chamisso Ödülü
• 1992 — Dr. Orhan Asena Oyun Ödülü; 1992/1993 — İsmet Küntay En İyi Oyun Ödülü
• 1994 — Berlin Senatosu Çocuk Yazını Ödülü
• 1997 — Haldun Taner 2. Öykü Ödülü
• 2001 — Dresden Üniversitesi Şiir Ödülü
• 2007 — Yunus Nadi Abalıoğlu Ödülü

Şiir kitapları arasında Koca Sapmalarda Biz Vardık (1968), İncindiğin Yerdir Gurbet (1979) ve Aynı Gökyüzü (1997) öne çıkar. Öykü-roman alanında Oturma İzni (1977), Yaban Sıla Okur mu? (1979) ve romanı Ben Aranıyor (1989) yer alır. 2003'ten bu yana hem Almanya'da hem de Gökçeada'da yaşayan Pazarkaya'nın eserleri, Türk, Alman, Amerikan ve Japon üniversitelerinde araştırma konusu olmayı sürdürmektedir.